Filozofia klasyczna wyjaśnia problem wolnej woli człowieka

Odrzucenie indeterminizmu filozoficznego nie oznacza akceptacji determinizmu filozoficznego. Za realnym istnieniem wolnej woli, jako bytowego atrybutu osoby ludzkiej, przemawia wiele argumentów. Niektóre z nich formułował św. Tomasz z Akwinu. W pierwszym rzędzie odwołał się on do egzystencjalnego faktu, jakim jest nieu­stanne dokonywanie wyborów przez każdego człowieka23. Życie to ciągły wybór wartości, celów, postaw, środków itp. Człowiek działa w sposób wolny, a nie pod wpływem przymusu zewnętrznego czy wewnętrznego. Drugi argument Tomasza wskazuje na organiczną więź wolności i rozumności człowieka24. Nie są wolne zwierzęta, gdyż nie mają umysłowej władzy poznawczej, która by pozwoliła na w pełni świadome rozpoznanie istniejącej sytuacji i właściwy wybór. Człowiek dzięki intelektowi może dostrzec i ocenić bogatą skalę wartości. Ich różnorodność wymaga przemyślanego wyboru, poprzedzonego deliberacją i często długimi wahaniami. Akwinata mówił o spontanicznym nakierowaniu woli człowieka na dobro, jest to proces naturalny i w pewnym sensie konieczny. Mimo to możliwy jest wybór, ponieważ dostrzeżone wartości mają swoje strony pozytywne i negatywne.

W pismach ‚św. Tomasza istnieje jeszcze argument pośredni za wolnością woli. Zwrócił on mianowicie uwagę na fakt istnienia społecznych norm. etycznych, zachęt, zakazów i kar25. Są one racjo­nalne tylko wówczas, jeśli się uzna wolność woli człowieka. Wszelkie kwalifikacje moralne, zobowiązania społeczne i zabiegi wychowawcze implikują istnienie wolności jako ontycznego atrybutu człowieka.

Teoria determinizmu podważa sens etyki normatywnej, instytucji sądownictwa i efektywność wychowania. Jeżeli więc uznaje się zasadność norm typu „powinienem”, to tym samym zakłada się to, iż „mogę”26.

Za istnieniem bytowej wolności człowieka przemawia argument ze świadomości. Argument ten jest obecny w pismach Bergsona, zwłasz­cza w jego dziele O bezpośrednich danych świadomości. Francuski myśliciel uznał wolność za fakt oczywisty27. Odróżnił on dwojakie ,ja” człowieka: powierzchniowe i głębokie. To pierwsze, powiązane z materialnym ciałem, podlega determinantom przyrody. To drugie, pozaczasowe i pozamaterialne, jest wolne. Człowiek jest wolny wówczas, kiedy jego czyny wyrażają głębię jego osobowości. Na istnienie wolności człowieka wskazuje wiele fenomenów: jego wewnę­trzne poczucie wolności, fakt wyborów i różnorodnych działań, możli­wość przeciwstawiania się zewnętrznym i wewnętrznym presjom.

Argument ze świadomości za istnieniem wolności akceptował również Max Scheler. Stwierdził on, że przejawem i potwierdzeniem wolności człowieka są codzienne fenomeny towarzyszące życiu ludzkiemu. Są to między innymi: świadomość podejmowanych wybo­rów, przezwyciężanie wahań, trud realizacji celów, poczucie odpowie­dzialności za własne decyzje, uczucia przyjaźni i miłości, decydowanie o własnym życiu28. W sposób szczególnie ewidentny potwierdza wolność człowieka fenomen decyzji, w której to właśnie on występuje w roli decydenta i sprawcy swych czynów. Bez wolności woli decyzja byłaby niemożliwa. Błędem deterministów jest redukcjonistyczna interpretacja ludzkiej osoby, traktowanej jako pasywny wytwór mecha­nizmów przyrody. Wolność jest fenomenem związanym z życiem wewnętrzno-duchowym człowieka, dlatego nie można jej poprawnie wyjaśnić poprzez determinanty zewnętrzno-materialne świadomości jakiejś rzeczy nigdy nie wyniknie w sposób konieczny jej rzeczywistość”29. Powyższy zarzut zawiera idealistyczne założenia. To prawda, że nie wszystkie idee ludzkiej świadomości mają swój realny desygnat. Nie należy jednak akceptować tezy idealizmu, że świat zewnętrzny jest tylko korelatem i wytworem świadomości człowieka. Zarzut N. Hartmanna nie jest trafny, ponieważ — uzasadniając istnienie wolnej woli — odwołujemy się nie do samej świadomości wolnej woli, lecz do realnego faktu świadomego przeżywania wolnych wyborów. Człowiek jest bytową całością, z tego względu separowanie świadomości i wol­ności jest błędem.

Filozofia klasyczna wyjaśniając problem wolnej woli człowieka, odcina się od ujęć ekstremalnych: determinizmu i indeterminizmu. Determinizm konsekwentnie rozumiany wyklucza wolność, zacierając różnicę pomiędzy ludzką osobą a światem materialnym. Indeterminizm rozmija się z realiami życia codziennego i osiągnięciami nauk przyro­dniczych. Właściwym rozwiązaniem jest teoria autodeterminizmu, która z jednej strony uznaje wolny wybór człowieka, z drugiej zaś realistycznie dostrzega ograniczenia wolności. Teorię autodetermi­nizmu przyjmuje filozofia chrześcijańska, łącznie ze św. Tomaszem z Akwinu. W Sumie teologicznej mechanizm funkcjonowania wolności człowieka wyjaśnił on następująco: „Czyn dobrowolny to taki, którego źródło znajduje się wewnątrz jestestwa nie tylko działającego, ale także poznającego. Skoro więc człowiek jak najbardziej poznaje cel swego działania i porusza siebie samego, to jasne, że uczynki jego są dobrowolne”30. Wypowiedź wskazuje na dwa kryteria wolności: dysponowanie poznaniem intelektualnym oraz możliwość autonomicz­nego działania.

Reklamy
Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz

Ontologia wolności

Jedną z odmian determinizmu jest determinizm biologiczno-witalistyczny, do którego przedstawicieli należą Nietzsche i Freud. Friedrich Nietzsche, odwołując się do teorii ewolucji K. Darwina, zanegował istnienie jakościowej różnicy pomiędzy człowiekiem a światem zwierzęcym. W konsekwencji tego deprecjonował rolę myśli i kultury duchowej, a klasyczną koncepcję wolnej woli zakwali­fikował jako[fikcję\ Sądził, że idea wolności woli została sztucznie skonstruowana w celu uzasadnienia odpowiedzialności człowieka za jego czyny. Determinizm był konsekwencją materialistyczno-witalistycznej koncepcji człowieka. Drugim przedstawicielem biologiczno-witalistycznego determinizmu był Sigmund Freud, który w swej koncepcji człowieka wyakcentował rolę podświadomości i biologicznych popędów. Człowiek utracił status świadomie i w sposób wolny działającej osoby, jest natomiast interpretowany jako kompleks witalnych instynktów — na czele z libido. Konsekwencją tego było zakwestionowanie atrybutu wolności i uznanie bezsilności człowieka wobec przeżywanych namiętności. Dopiero pod koniec życia Freud wspominał o „istnieniu pewnego stopnia wolności, któ­rego psychoanalitycznie nie można już wyjaśnić .

Drugim nurtem filozoficznego determinizmu, obok determinizmu skrajnego, był determinizm umiarkowany. Jego przedstawicielami byli Hobbes i Hume, którzy ideę wolności łączyli z afirmacją konieczności działań człowieka. Takie stanowisko nosi nazwę kompatybilizmu. Thomas Hobbes przyjmował naturalistyczną koncepcję ludzkiej osoby, dlatego zanegował tradycyjną ideę wolności woli. Chociaż człowiek nie posiada wolności wyboru, to ma wolność działania lub powstrzymania się od działania. Tak rozumiana wolność nie jest sprzeczna z koniecznością praw przyrody. Cała aktywność człowieka jest uwarunkowana przez naturalne przyczyny.

Dawid Hume również był przekonany, że idee wolności i konieczności nie wykluczają się wzajemnie. Tradycyjną teorię wolnej woli uznał za subiektywną iluzję, której źródłem jest brak należytej wiedzy o świecie zewnętrznym i motywach ludzkich działań. Uznawał natomiast istnienie wolności spontanicznej, której opozycją jest przy­mus, a nie konieczność9. Konieczność jest dwojaka: w świecie mate­rialnym istnieje konieczność mechaniczna, w świecie człowieka jest to konieczność będąca wynikiem przyjmowanych motywacji skłaniają­cych do działania. Hume był przekonany, że subiektywne przeświad­czenie o wolności nie wyklucza obiektywnej konieczności praw przyrody.

Umiarkowany determinizm, zwany „miękkim”, dziś również posiada wielu zwolenników. „Jeden z nich, Brand Blanshard, twier­dzi, że „racjonalny determinizm to najlepszy rodzaj wolności”. Za współistnieniem wolności i konieczności są formułowane różnorodne argumenty. Niektórzy autorzy w osobowości człowieka wyróżniają dwa poziomy: a. wyższy — tu mówi się o moralności i dlatego uznaje się, że człowiek mógł postąpić inaczej, oraz b. niższy — całkowicie podległy zewnętrzno-materialnym i wewnętrzno-genetycznym uzależ­nieniom. Częstym przedmiotem krytyki zwolenników determinizmu jest argument ze świadomości za istnieniem wolności, do którego odwołuje się filozofia klasyczna. Arnold Gehlen twierdzi, że refleksja ludzka informuje jedynie o wolności jako funkcji, lecz niczego nie mówi o jej przedmiocie. Zresztą świadomość to sfera myśli, a wol­ne działanie to sfera realna. Dlatego jest sprawą bezzasadną dowodzić istnienia wolnej woli poprzez refleksję. Jeszcze inny argument przeciw wolności woli sformułował angielski neopozy ty wista, G. Ryle. Sugerował on, że alternatywa wolnych działań implikuje nieskończony regres, ponieważ wszelkie konkretne akty ludzkiej woli wynikają z innych, które również posiadają swoje uwarunkowania itd.

Wspólnym rysem umiarkowanego determinizmu filozoficznego jest przekonanie, że wolność człowieka to afirmacja praw rządzących przyrodą i ludzką naturą. Subiektywne przeświadczenie o wolności współistnieje z obiektywną koniecznością. Symbolem wolności czło­wieka jest amor fati.

Argumentacja oponentów koncepcji wolnej woli jest kwestiono­wana przez przedstawicieli antropologii personalistycznej. Twierdzą oni, po pierwsze, że teoria determinizmu filozoficznego jest hipotezą i założeniem. Determiniści bezzasadnie przyjmują, że cały wszech­świat to jedynie materia powiązana z energią. Paralelizm zmian fizyczno-biologicznych i stanów psychicznych, zachodzący w ludzkiej osobie, nie dowodzi ich bytowej tożsamości. W świecie materialnym funkcjonuje prawo zachowania masy i energii, lecz nie można go stosować do życia psychiczno-duchowego człowieka. Świadomość różni się istotnie od bytów materialnych. Analogicznie nie należy identyfikować kauzalizmu świata materialnego i sposobu działania człowieka: w tym pierwszym panuje konieczność, w świecie ludzkim istnieje wolność wyborów i decyzji.

Przeciw teorii determinizmu przemawia kreatywność człowieka, spontaniczność jego działań, ciągłe poszukiwanie nowych rozwiązań, rozwój umysłowy i moralny. To wszystko byłoby niemożliwe wów­czas, gdyby uznać całkowitą podległość człowieka wobec przyczyn zewnętrzno-materialnych funkcjonujących w sposób konieczny. Determinizm, mówiąc o wolności człowieka, zaciera istotną różnicę pomiędzy światem ludzkim i pozaludzkim. „Wolność” swobodnie płynącej rzeki czy „wolność” ptaka poza klatką nie ma nic wspólnego z wolnością jako bytowym atrybutem człowieka.

Kolejnym mankamentem determinizmu filozoficznego jest pośred­nie dezawuowanie kodeksów etycznych, odpowiedzialności indywidu­alnej i zbiorowej, sensu napomnień, nakazów i zakazów, personalistycznej pedagogiki itp. Jeżeli człowiek całkowicie podlega determinan­tom praw przyrody, to wolność i odpowiedzialność stają się pustosło­wiem.

Wśród różnych odmian determinizmów specyficzne miejsce zaj­muje determinizm społeczno-historyczny, Jego czołowym przedstawi­cielem był Georg Wilhelm Friedrich Heger, przyjmujący idealistyczno-panteistyczną koncepcję rzeczywistości. Za jedyną rzeczywistość uznał on absolut, którego eksterioryzacją są przyroda i człowiek. Indywidualny człowiek to jedynie „niepozorny moment” w odwiecznym procesie samorozwoju ducha absolutnego. Heglowska interpretacja wolności ma profil racjonalistyczny, deterministyczny i dialektyczny. Wolność to przede wszystkim umiejętność racjonalnego myślenia i wyjaśniania rzeczywistości. Niemiecki myśliciel odróżnił wolę indywidualnego człowiek i „wolę ogólną”. Sądził, że w subiek­tywnym przekonaniu człowiek jest wolny i dlatego odpowiada za swoje czyny, lecz w aspekcie obiektywno-uniwersalnym prawa roz­woju historycznego są nieuchronne i działają w sposób konieczny. Było to więc dialektyczne i deterministyczne wyjaśnienie problemu wolności człowieka, wynikające z założeń panteistycznego monizmu. Heglizm był odmianą determinizmu umiarkowanego, usiłującego pogodzić subiektywną wolność i obiektywną konieczność.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano | Dodaj komentarz

Rozwój międzynarodowej ochrony praw człowieka

  • prawa człowieka w myśli filozoficznej
  • pierwsze narodowe akty prawne
  • początki prawnomiędzynarodowej ochrony praw człowieka
  1. Kuźniar, Prawa człowieka, prawo, instytucje, stosunki międzynarodowe, Warszawa 2002, s. 19-58, 280-297.
  2. Shelton, Historical Development of Interenational Protection of Human Rights, (w:) Documentary File, Vol. 1, 34st Study Session, 30 June-25 July 2003, Strasbourg 2003, s. 55-66.
  3. Kołakowski, Po co nam prawa człowieka, „Gazeta Wyborcza”, 25 października 2003.

Prawa człowieka w systemie ONZ

–     Prawa człowieka w Karcie Narodów Zjednoczonych

  • Kompetencje głównych organów ONZ w zakresie praw człowieka
  • Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
  • Prawa człowieka na Światowej Konferencji Praw Człowieka w Wiedniu w 1993 r.
  1. Dokumenty: (w:) R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 406-469.
  • Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 58-100.
  • Drzewicki, Prawa człowieka w Karcie NZ i w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, „Sprawy Międzynarodowe”, lipiec-wrzesień 1998, s. 9-24.
  • Wieruszewski, ONZ-owski system ochrony praw człowieka (w:) B. Banaszak i inni, System ochrony praw człowieka, Zakamycze 2003, s. 57-80.
  • Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka
  • Inne traktaty praw człowieka
  • Uniwersalne mechanizmy kontrolne.
  1. R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 101- 132.
  1. Wieruszewski, ONZ-owski system ochrony praw człowieka (w:) B. Banaszak i inni, System ochrony… op. cit., s. 81-114.
  2. Wieruszewski, Reforma traktatowego systemu ochrony praw człowieka, „Sprawy Międzynarodowe”, lipiec-wrzesień 2003, s.36-61.
  • Problem interwencji humanitarnej
  • ICTY, ICTRC, ICC
  • Case study: społeczność międzynarodowa wobec naruszeń praw człowieka w b. Jugosławii
  1. R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 305-338.
  2. G. Michałowska, Odpowiedzialność jednostki w prawie międzynarodowym, „Stosunki Międzynarodowe”, t. 22, nr 3-4, s. 25-50.
  3. A. Bieńczyk, Międzynarodowe trybunały karne – sprawiedliwość w niesprawiedliwości?, Rocznik Strategiczny 2001/2002, s. 442-445.
  4. R. Wieruszewski, Społeczność międzynarodowa wobec masowych naruszeń praw człowieka w byłej Jugosławii, Sprawy Międzynarodowe, lipiec-wrzesień 1998, s. 89-113.

Europejskie systemy ochrony praw człowieka

  • Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
  • Mechanizm Kontrolny
  • Podstawowe zasady interpretacji EKPCiPW na przykładzie skarg kurdyjskich i innych.
  1. Tekst EKPCiPW, (w:) R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 478-496.
  2. R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 172-187.

3. I. C. Kamiński, „Sprawy kurdyjskie” przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w Strasburgu.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano | Dodaj komentarz

Prawa człowieka

Szacunek dla pewnych wartości związanych z człowiekiem tkwi głęboko w kulturze europejskiej. Tu najwcześniej przyjmowano formy, które miały zabezpieczać przed bezkarnym zabójstwem, okaleczeniem czy narażeniem na szwank zdrowia jednostki. W środowisku europejskim, zdominowanym przez chrześcijaństwo, życie ludzkie podniesiono do rangi wartości chronionej dekalogiem, który również może być uznawany za źródło ochrony własności, choć sama kategoria sięga jeszcze prawa rzymskiego. Wczesne wieki średnie upowszechniły też ograniczone do stanów wyższych prawo do wolności. Te trzy prawa: do życia, wolności i własności najczęściej są traktowane jako podstawowe, właściwe naturze ludzkiej i przyrodzone jej godności, niezależnie od istniejącego stanu normatywnego. Niekiedy, odwołując się do filozofii antycznej i doktryny chrześcijańskiej, określa się je prawami naturalnymi. Prawa człowieka są dzisiaj jedną z dziedzin prawa konstytucyjnego i prawa międzynarodowego. Chronią człowieka we wszystkich okresach jego życia, przejawach działalności i różnych okolicznościach. Ich specyfika wyraża się w gwarantowaniu jednostce uprawnień wspólnych całej grupie ( kobiety, dzieci, pracownicy, uchodźcy, mniejszości ) lub nawet całej ludzkości. Stanowią efekt wielowiekowej ewolucji w podejściu do atrybutów społeczeństwa, takich jak równość, sprawiedliwość, wolność w ocenie potrzeb i niezbędnych warunków ich zaspokajania.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano | Dodaj komentarz

Europejskie systemy ochrony praw człowieka

– Europejska Karta Społeczna

– Europejska Konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu

– Europejska Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych

– Ochrona praw człowieka w Unii Europejskiej

 

  1. Dokumenty: R. Kuźniar, Prawa człowieka… op. cit., s. 197-208.
  2. K. Wójtowicz, Ochrona praw człowieka w Unii Europejskiej, (w:) B. Banaszak i inni, System ochrony     praw człowieka… op. cit., s. 199-220.
  3. J. Symonides, Karta Praw Podstawowych a konstytucja dla Europy, (w:) G. Michałowska (red.) Integracja europejska, instytucje, polityka, prawo. Księga pamiątkowa dla uczczenia 65-lecia Profesora Stanisława Parzymiesa, Warszawa 2003, s. 509-525.

 

ONZ – owski system ochrony praw człowieka

  1. struktura organizacyjna ONZ,
  2. normotwórcza działalność ONZ na rzecz praw człowieka,
  3. organy odpowiedzialne za ochronę praw człowieka w ONZ,
  4. procedury ochrony praw człowieka,
  5. rola Komitetu Praw Człowieka.
  6. Rola Rady Praw Człowieka
  7. Organy konwencyjne
  8. Wysoki Komisarz ds. Praw Człowieka

 

 

PODSTAWOWA LITERATURA:

  1. Wybory dokumentów:
  2. Mik C. (red.), Prawa człowieka w XXI wieku. Wyzwania dla ochrony prawnej, Wydawnictwo „Dom Organizatora”, Toruń, 2005.
  3. W obronie praw człowieka, Instytut Studiów Strategicznych, Kraków, 2004.
  4. Andrzejczuk R., Uzasadnienie prawa narodów do samostanowienia. Prawa człowieka podstawą prawa narodów do samostanowienia, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin, 2002.
  5. Redelbach A., Natura praw człowieka. Strasburskie standardy ich ochrony, Wydawnictwo „Dom Organizatora”, Toruń, 2001.
  6. Wiśniewski L., Ochrona praw człowieka w świecie, Bydgoszcz – Poznań 2000.
  7. Szkoła Praw Człowieka. Teksty wykładów, zeszyt 1 – 5, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1998.
  8. Smyczyński T., Konwencja o Prawach Dziecka. Analiza i wykładnia, Poznań 1999.
  9. Rzepliński A. (red.), Prawa człowieka w społeczeństwie obywatelskim, Warszawa 1993.
  10. Rzepliński A. (red.), Prawa człowieka a Policja, Legionowo 1994.
  11. Redelbach A., Prawa naturalne, prawa człowieka, wymiar sprawiedliwości. Polacy wobec Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Toruń 2000.
  12. Redelbach A., Sądy a ochrona praw człowieka, Toruń 1999.
  13. Ochrona Praw Człowieka w systemie Prawa Europejskiego, Biuro Informacji Rady Europy, Biuletyn nr 3, 2003.
  14. Nowicki M. A., Wokół Konwencji Europejskiej, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1992.
  15. Nowicki M. A., Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze 2005.
  16. Nowicki M. A., Kamienie milowe. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Warszawa 1996.
  17. Nowacka M., Sytuacja prawna osób homoseksualnych a regulacja związków partnerskich na tle prawno-porównawczym, Toruń 2004.
  18. Michałowska A., Komitet Praw Człowieka. Kompetencje, funkcjonowanie, orzecznictwo, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1994.
  19. Malinowska I., Prawa człowieka w Unii Europejskiej, Warszawa 2005
  20. Łuszczuk M., Rzecznik Praw Obywateli Unii Europejskiej, UKIE, Warszawa 2000.
  21. Kuźniar R., Prawa człowieka. Prawo, instytucje, stosunki międzynarodowe, Warszawa 2004.
  22. Jasudowicz T., Orzecznictwo strasburskie, tom I, II, III, Toruń 1998 – 2000.
  23. Jasudowicz T., Administracja wobec praw człowieka, Toruń 1997.
  24. Jasudowicz T. (red.), Prawa człowieka w sytuacjach nadzwyczajnych, Toruń 1997.
  25. Jabłoński M., S. Jarosz – Żukowska, Prawa człowieka i systemy ich ochrony. Zarys wykładu, Wrocław 2004.
  26. Hołda J., Z. Hołda., D. Osrowska, J.A. Rybczyńska, Prawa człowieka. Zarys wykładu, Zakamycze 2004.
  27. Gronowska B, T. Jasudowicz, M. Balcerzak, M. Lubiszewski, R. Mizerski, Prawa człowieka i ich ochrona. Podręcznik dla studentów prawa i administracji, Toruń 2005.
  28. Gomien: D., Vademecum Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa 1996.
  29. Florczak A., B. Bolechów (red.), Prawa człowieka w systemie prawa krajowego, Toruń 2006.
  30. Florczak A., B. Bolechów (red.), Historia i filozofia praw człowieka, Toruń 2006.
  31. Florczak A., B. Bolechów (red.), Prawa i wolności I i II generacji, Toruń 2006.
  32. Florczak A., B. Bolechów (red.), Prawa człowieka a stosunki międzynarodowe, Toruń 2006.
  33. Complak K (red.), Godnośc człowieka jako kategoria prawna, Wrocław 2001.
  34. Chmaj M., Ormowski W., Skrzydło W., Witkowski Z., Wróbel A., Wolności i prawa polityczne, Tom III, Zakamycze 2002.
  35. Banaszak B., Bisztyga A., Complak K., Jabłoński M., Wieruszewski R., Wójtowicz K., System ochrony praw człowieka, Zakamycze 2003.
  36. Adamczyk – Rotecka M., E. Bagińska, Z. Brodecki i inni, Ochrona praw jednostki, Warszawa 2004.
  37. Boć J. (red.), Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, Wrocław 1997.
  38. Gronowska B., Jasudowicz T., Mik C., Prawa człowieka. Dokumenty międzynarodowe, Warszawa 1996.
  39. Hambura S., Muszyński M., Karta Praw Podstawowych z komentarzem, Bielsko – Biała 2001
  40. Henczel R. A., Maciejewska J., Podstawowe dokumenty Rady Europy z dziedziny polityki społecznej, Warszawa 1997.
  41. Jarosz – Żukowska S., Wojtatowicz A., Żukowski Ł, Prawa człowieka i systemy ich ochrony. Teksty źródłowe, Wrocław 2002.
  42. Jasudowicz T. (red.), Ochrona danych – standardy europejskie. Zbiór materiałów, Toruń 1998.
  43. Jasudowicz T. (red.), Europejskie standardy bioetyczne, Toruń 1998.
  44. Motyka K., Prawa człowieka. Wybór źródeł, Lublin 1996.
  45. Rzepliński A. (red.), Prawa człowieka a Policja. Wybór dokumentów Rady Europy i ONZ, Legionowo 1992.
  46. Wybór konwencji Rady Europy, Warszawa 1999.
Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano , | Dodaj komentarz

Geneza ochrony praw człowieka

W nowoczesnym świecie rozwój praw człowieka od średniowiecza towarzyszył procesom demokratyzacji życia społecznego. Za początek ich kodyfikacji przyjmuje się Wielką Kartę Swobód wydaną w 1215 roku przez króla Jana bez Ziemi. Głosi ona, że żaden człowiek nie może być uwięziony, pozbawiony mienia, wyjęty spod prawa lub wygnany inaczej niż tylko na podstawie prawomocnego wyroku równych mu lub z mocy prawa krajowego.

W Polsce piastowskiej prawzory praw człowieka kształtowały się drogą zwyczajową i były związane z ochroną własności rycerskiej, a potem szlacheckiej i z wymiarem sprawiedliwości. Charakter praw politycznych, przysługujących ograniczonej liczebnie grupie panów duchownych i świeckich, można przypisać dokonywanej w ramach dynastii elekcji książąt i tak zwanych prawu oporu, pozwalającemu usunąć siłą władcę nadużywającego swych uprawnień. Od XV wieku nabierało znaczenia prawo stanowione. Przywilej czerwiński z 1422 roku przyniósł szlachcie zapewnienie, że król nie będzie zajmował ani konfiskował jej majątku bez wyroku sądowego, a sądy będą orzekały według prawa pisanego. Przywilej jedleński ( 1430 ) i krakowski ( 1433 ) ustaliły zasadę nietykalności osobistej szlachty.

Życie i własność zostały zabezpieczone normami prawa, przewidującego surowe kary za zabójstwo, uszkodzenie ciała, obrazę czci, kradzieże, gwałty na osobie i majątku. Aż do upadku Rzeczypospolitej istniały odrębne systemy prawa ziemskiego, miejskiego, wiejskiego i kościelnego. Konstytucja 3 Maja, przygotowana w duchu europejskiego Oświecenia, przyniosła mieszczanom swobody wyznaniowe i nietykalność osobistą. Chłopi takie prawo zyskali dopiero w konstytucji Księstwa Warszawskiego. Ona też wprowadzała przełomową normę zrównującą wszystkich wobec prawa. Po I wojnie światowej prawa polityczne w Polsce stały się powszechne dzięki wprowadzeniu w 1918 roku demokratycznej ordynacji wyborczej. Konstytucja z 1921 roku gwarantowała obywatelom równość wobec prawa, ochronę życia, wolności i mienia. Podstawą ścigania i wymiaru kary były wyłącznie obowiązujące ustawy. Zakazywała stosowania kar połączonych z udręczeniem fizycznym. Strażnikiem prawa czyniła niezawisłe sądy. Prawa wolnościowe obejmowały: wolność słowa, prasy, koalicji, sumienia i wyznania, nauki i nauczania, zamieszkiwania na obszarze państwa, wychodźstwa, nietykalności mieszkania i własności, tajemnicę korespondencji.

Konstytucja uwzględniała także po raz pierwszy w historii Polski prawa związane z ochroną pracy, macierzyństwa, prawo do bezpłatnej nauki w szkołach podstawowych i samorządowych. W wyniku nałożonych na Polskę zobowiązań traktatowych ochroną prawną konstytucji objęto mniejszości narodowe. W okresie międzywojennym Polska ratyfikowała konwencję o zwalczaniu handlu żywym towarem, konwencję o zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi oraz konwencję w sprawie niewolnictwa. Po drugiej wojnie światowej do istniejących prawa dołączono prawa związane z ochroną zdrowia, korzystania ze zdobyczy kultury i wartości środowiska naturalnego. Zrównano prawa kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach życia społecznego.

Pełnię praw otrzymały dzieci pozamałżeńskie. W stanowych społeczeństwach Europy Zachodniej rozwój praw człowieka kształtował się na podstawie zwyczaju i adaptacji pewnych zasad prawa rzymskiego. W Anglii już w XVII i XVIII wieku respektowano równość wobec praw, nietykalność osobistą jednostki, niezawisłość sędziowską. Absolutyzm oświecony w Europie kontynentalnej spowodował zniesienie tortur, karom zaczęły podlegać tylko czyny uwzględnione w ustawach jako przestępcze. Pierwsze wpisane do konstytucji prawa obywatelskie znalazły się w nowelach ( 1789 – 1791 ) do konstytucji amerykańskiej z 1787 roku. Rewolucja Francuska przyjęła Deklarację praw człowieka i obywatela, uchwały w sprawie likwidacji feudalizmu, reformy sądownictwa i stosunków wewnętrznych. Katalog tych praw stał się częścią wstępną konstytucji z 1791 roku. Od Kongresu Wiedeńskiego przez cały XIX wiek kolejne państwa europejskie znosiły w swoich koloniach niewolnictwo.

Po wojnie secesyjnej uczyniły to również formalnie Stany Zjednoczone. W drugiej połowie XIX wieku zaczęło się upowszechniać ustawodawstwo socjalne i ustawodawstwo pracy. Prymat w tej dziedzinie wiodły bismarckowskie Niemcy, z których wzory czerpały inne państwa, w tym Francja i Anglia. Rozwój prawa człowieka dokonywany w duchu doktryn prawa naturalnego, a później doktryn liberalnych nie zawsze i wszędzie stanowił dostateczną przesłankę ich faktycznej realizacji. Utrzymujący się system kolonialny nie uznawał praw antydyskryminacyjnych ze względu na rasę, nie dopuszczał też na podporządkowanych terytoriach postępowego ustawodawstwa metropolii. Zrównanie praw politycznych i społecznych Murzynów w USA dokonywało się do lat 60. XX wieku. Powszechność praw wyborczych do II wojny światowej, a po niej jeszcze w kilkudziesięciu państwach, była ograniczana przez zasadę domicylu, umiejętność pisania, cenzus majątkowy lub wysoką granicę wieku. Kobiety najwcześniej ( poza niektórymi stanami w USA ) uzyskały prawa wyborcze w Nowej Zelandii ( w 1893 roku ), ale dopiero po II wojnie światowej we Francji, Włoszech, Szwajcarii i w innych państwach.

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz

Systemy ochrony praw człowieka. Systemy międzynarodowe

Najwcześniej poddano międzynarodowej regulacji prawa człowieka w czasie konfliktów zbrojnych. Wiążą się one z inicjatywnością Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Pod patronatem tej organizacji państwa poprzez wielostronne porozumienia zawierane w Genewie ( 1864, 1906, 1929 ) stworzyły tak zwane prawo humanitarne. Jego najnowszą wersję stanowią cztery Konwencje genewskie uchwalone 12 VIII 1949 roku: 1. o polepszeniu losu rannych i chorych w armiach czynnych; 2. o polepszeniu losu rannych, chorych i rozbitków, członków marynarki wojennej na morzu; 3. o traktowaniu jeńców wojennych; 4. o ochronie osób cywilnych. Uzupełnieniem konwencji są Protokoły dodatkowe przyjęte 8 VI 1977 roku. Konwencje przewidują miedzy innymi, że ranni i chorzy mają być traktowani w sposób humanitarny niezależnie od przynależności narodowej, rasowej, religijnej czy światopoglądowej, nie będą dobijani, narażeni na zakażenie, pozostawiani bez pomocy lekarskiej lub opieki, wykorzystywani do doświadczeń biologicznych. Jeńcom wojennym konwencje gwarantują poszanowanie osoby i czci, wyżywienie, odpowiednie warunki zamieszkania i higieny, możliwość uczestniczenia w obrzędach religijnych i zajęciach fizycznych, opiekę medyczną, swobodę korespondencji. W stosunku do ludności cywilnej konwencje zabraniają stosowania terroru, bombardowania domów i środków transportu, niszczenia dóbr niezbędnych do przeżycia: zapasów żywności, zbiorników z wodą do picia, a także zapór i ośrodków produkcji elektronuklearnej. Nie pozwalają na przesiedlania i deportacje z terenów okupowanych ani na przymusową pracę na rzecz działań wojennych. Zakazują rabunku i konfiskaty własności prywatnej. Nakładają na państwa obowiązek ścigania i karania osób, które naruszyły konwencję, niezależnie od ich obywatelstwa. Przed II wojną światową powstały prawa szczegółowe przyjęte przez państwa w ramach Międzynarodowej Organizacji Pracy. Organizacja koncentrowała się na ograniczaniu bezrobocia i zmniejszaniu jego skutków. Temu służyły konwencje zobowiązujące między innymi do ubezpieczenia do bezrobocia i tworzenia biur pośrednictwa pracy, a także zalecenia dotyczące organizowania robót publicznych. Państwa zgodziły się przyjąć normy związane z minimalnym wynagrodzeniem, bezpieczeństwem pracy w niektórych działach przemysłu, chorobami zawodowymi, godzinami pracy w zakładach produkcyjnych, wypoczynkiem, ubezpieczeniem na wypadek choroby i na starość. Odległą historię mają wreszcie międzynarodowe porozumienia dotyczące praw mniejszości narodowych i uchodźców. Pierwsze z nich wiązały swą genezę z Konferencją Berlińską z 1878 roku. W rozwiniętej formie wynikały z traktatów pokojowych zawartych z państwami pokonanymi w I wojnie światowej ( z wyjątkiem Traktatu Wersalskiego z Niemcami ) i stanowiły odpowiedź na zmiany terytorialne, jakie zaszły po rozpadzie istniejących wcześniej imperiów. Ich uzupełnieniem były traktaty mniejszościowe zawarte przez główne mocarstwa z Polską, Rumunią, Czechosłowacją, Grecją i Jugosławią. Nakładały one na państwa obowiązek niedyskryminacyjnego traktowania mniejszości, umożliwiania im tworzenia szkolnictwa narodowego, uszanowania świąt i tradycji. Realizacja tych praw została poddana nadzorowi Ligi Narodów. Przyjmowała ona skargi jednostek i grup mniejszościowych na państwa, których byli obywatelami. Deklaracje o przestrzeganiu praw mniejszości musiały również składać kraje bałtyckie przystępujące do Ligi. Podobne przesłanki skłoniły Ligę Narodów do ochrony uchodźców. Ochrona obejmowała grupy etniczne ( Rosjan po rewolucji październikowej ) i osoby pochodzące z określonych terytoriów ( Ormian z dawnego Imperium Osmańskiego, uciekinierów z Niemiec, Austrii i z Sudetów po ich aneksji ), które musiały ze względu na grożące im prześladowania opuścić miejsca zamieszkania, często bez dokumentów i dobytku. Instytucje powoływane przez Ligę Narodów, służyły rozwiązywaniu problemów tych ludzi przez organizowanie działalności humanitarnej, programy przesiedleńcze, wydawanie tymczasowych dokumentów, rozwiązywanie kwestii zatrudnienia. II wojna światowa dowiodła, że istniejące porozumienia państw nie chronią najważniejszych praw ludzkich, wewnętrzne gwarancje ustawowe zaś łatwo załamują się w okresie kryzysów. To zrodziło nową koncepcję praw człowieka, wiążącą je z budowanym po wojnie ładem międzynarodowym. W konsekwencji obowiązek ich przestrzegania został wprowadzony do traktatów pokojowych z Bułgarią, Finlandią, Rumunią, Węgrami, Włochami ( 1947 ) i Austrią ( 1955 ). Międzynarodową ochroną objęto prawa podstawowe – najistotniejsze, nienaruszalne niezależnie od okoliczności, miejsca i czasu oraz wiele innych praw, które na zasadzie kompromisu zaakceptowały państwa uczestniczące w ich tworzeniu. Obecnie systemy międzynarodowej ochrony praw człowieka, acz ciągle niepełne i niedoskonałe, stanowią niekwestionowany dorobek legislacyjny współczesnych społeczeństw. Biorąc pod uwagę podmiot i przedmiot regulacji oraz terytorialny zakres funkcjonowania, systemy te można podzielić na: uniwersalny ( powszechny ) i regionalne oraz ogólne i szczegółowe ( partykularne ). System uniwersalny obejmuje wszystkie państwa. Jego część ma charakter prawa powszechnego, obowiązującego wszystkie państwa, niezależnie od tego, czy formalnie je zaakceptowały. Dzieli się na ogólny, to znaczy zawierający normy kompleksowo regulujące najważniejsze prawa i wolności człowieka ( na przykład Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych ) i szczegółowe, związane z pewnymi grupami ludzi ( na dziećmi ) lub pewnymi sytuacjami ( na przykład Konwencje genewskie ). Systemy regionalne odnoszą się tylko do ludności zamieszkującej dany obszar i wiążą państwa będące jego sygnatariuszami. Mogą mieć również wymiar ogólny ( na przykład europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ) lub szczegółowy ( na przykład europejska Konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu ). Najważniejszymi dokumentami uniwersalnego systemu ochrony praw człowieka są w ogólnym zakresie regulacji Karta Narodów Zjednoczonych, Powszechna deklaracja praw człowieka i Pakty praw człowieka. Karta Narodów Zjednoczonych będąca głównym traktatem o globalnym zasięgu, zarysowuje problem, przyjmując za jeden z celów działania organizacji rozwijanie i wspieranie praw człowieka i podstawowych wolności dla wszystkich bez względu, płeć język lub religię. Rozwinięcie tych treści znalazło w Powszechnej deklaracji praw człowieka, przyjętej w Paryżu 10 XII 1948 roku. Gwarantuje ona prawo do życia, wolności, bezpieczeństwa osobistego, podmiotowości i ochrony prawnej, ochrony przed dyskryminacją, nietykalności osobistej, zawierania małżeństwa, ochrony życia prywatnego, rodziny, macierzyństwa, mieszkania, korespondencji, honoru i reputacji obywatelstwa, opuszczenia własnego kraju i powrotu do niego, ubieganie się o azyl w innych państwach, własności, udziału w rządzeniu krajem i dostępu do służby publicznej, zabezpieczenia społecznego, pracy, jej odpowiednich warunków i wynagradzania za nią, zabezpieczenia przed bezrobociem, do odpoczynku, do odpowiedniego poziomu życia, nauki, uczestniczenia w życiu kulturalnym, tworzenia związków zawodowych. Deklaracja zakazuje niewolnictwa i poddaństwa, stosowania tortur nieludzkiego traktowania, arbitralnego zatrzymania, aresztowania lub wygnania. Przyjmuje zasadę domniemania niewinności, wolności myśli, sumienia, religii, posiadania poglądów i wypowiadania ich, poruszania się i osiedlania się w granicach państwa, gromadzenia się i zrzeszania. Deklaracja ma charakter polityczny i moralny. Stanowiła i stanowi źródło inspiracji dla ustawodawstwa wewnętrznego państw, dla konwencji regionalnych i partykularnych oraz dla ogólnej idei Paktów praw człowieka.

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Dodaj komentarz

Wolność jako natura człowieka

Ludzka osoba ma strukturę psychofizyczną, dlatego w naturze człowieka wyróżniamy dwojakie ,ja”: psychiczno-duchowe i empiryczno-somatyczne. Pozytywną wolność polega na tym, że transcendentalno-duchowe „ja” zdolne jest do kierowania ,ja” empirycznym.

Jaka jest specyfika ludzkiej osoby? Jej najważniejsze właściwości to: duchowość, autonomia istnienia, podmiotowość, dynamika, autorealizacja, postawa prospołeczna, zmysł religijny.

Fundamentalnym rysem ludzkiej osoby jest jej wymiar ducho­wy1. Ekspresją ducha ludzkiego są zwłaszcza dwa atrybuty: rozum­ność, wolność. One występują tylko w świecie ludzkim, są zaś nieobecne w świecie zwierzęcym. Fenomeny myśli i świadomości w ludzkiej naturze akcentowała wielokrotnie filozofia nowożytna i współczesna, zwłaszcza Kartezjusz (+ 1650) i Kant. Kategorie świadomości i samoświadomości ujmują jednak człowieka tylko w płasz­czyźnie fenomenologicznej, podczas gdy kategoria ducha dotyczy już płaszczyzny ontycznej. Duchowość osoby ludzkiej oznacza więc coś o wiele więcej aniżeli myśl i świadomość. Duchowość, jest cpndifio sine qua non istnienia osoby. Dlatego osobą nie jest minerał, roślina czy zwierzę. Z tego względu te wszystkie nurty, które kwestionują autonomię sfery psychiczno-duchowej człowieka, trudno określać jako personalistyczne. Duchem nie jest jeszcze funkcjonalnie czy fenome­nologicznie pojmowana świadomość. Duch nie jest sumą aktów i przeżyć, jest substancjalną jaźnią — wyłamującą się z ograniczeń „czasu i przestrzeni. Byt duchowy ma egzystencjalną głębię, której — „wbrew uroszczeniom racjonalizmu Hegla — nie można do końca zgłębić. Z drugiej jednak strony nie miał racji także Freud, redukując człowieka do podświadomości i nieświadomości. Osoba ludzka, zawierająca w sobie element ducha, jest kierowaną myślą racjonalną. Wreszcie duchowość gwarantuje człowiekowi ontyczny konstans istnienia i działania, a następnie transcendencję wobec uwarunkowań zewnętrznego świata.

Następną właściwością osoby ludzkiej jest autonomia bytowania zwana często samoistnością. Oczywiście nie jest to absolutna samoistność, gdyż ta jest wyłącznym przywilejem Absolutu. Człowiek jest jednak bytem substancjalnym i subsystencją: istnieje w sobie i dla siebie (choć nie tylko dla siebie). Samodzielność ontyczna sprawia, że ludzka osoba nie może być traktowana jako element składowy innego jestestwa, np. ludzki embrion przed narodzeniem nie jest fragmentem organizmu matki, ale odrębnym człowiekiem. Skoro zatem człowiek jest bytowym podmiotem świadomym i wolnym (przynajmniej poten­cjalnie), to nie może być traktowany instrumentalnie — jako środek w realizacji „wyższych” celów. Podmiotowość ontologiczna uprawnia do podmiotowości prawnej w życiu społecznym.

Istotnym atrybutem bytu osobowego jest jego indywidualność. Akcentował to wielokrotnie Tomasz z Akwinu mówiąc o osobie jako konkretnej jednostkowej substancji. Osoba ludzka jest bytową indywi­dualnością, tj. bytem kompletnym strukturalnie i funkcjonalnie”. Jest „zamkniętą” w sobie całością, wyodrębnioną w świecie przyrody i ludzkiej społeczności. Indywidualność osoby — ducha ludzkiego mówi coś jeszcze więcej. Człowiek jest jednością, która dzięki swemu bytowemu wyposażeniu jest niepowtarzalna. Każda ludzka jednostka jest jedyna w swej specyfice, życiu wewnętrznym, podejmowanych wyborach, realizowanych wartościach. Tak więc tomistyczne rozumie­nie jednostkowości człowieka pozwala dojrzeć jego indywidualność i niepowtarzalność. Ten aspekt odkryli na nowo egzystencjaliści, mię­dzy innymi Soren Kierkegaard i Gabriel Marcel. Hegel gloryfikował uniwersalia, deprecjonował zaś byty jednostkowe, uzna­jąc je za moment samorozwoju absolutnego ducha. Kierkegaard trafnie zauważył, że myślenie jest przecież prerogatywą indywidualnego człowieka. Osoba jest jednostkowym bytem substancjalnym, choć oczywiście czymś jeszcze więcej. Osoba nie jest zindywidualizowaną naturą gatunkową, lecz odrębna niepowtarzalna rzeczywistością.

Filozofia tomistyczna jednostkowość osoby ludzkiej wyjaśnia w kategoriach ontologicznych. Współcześnie można napotkać psychologiczno-aksjologiczną interpretację pojęcia jednostki, co powoduje nadanie tej kategorii sensu pejoratywnego. Tak właśnie czyni Emmanuel Mounier, który przeciwstawia jednostkę osobie . Ludzka jednostka jest przez niego rozumiana jako uosobienie egocen­tryzmu i egoizmu, natomiast osobą jest synonimem altruizmu i służby społeczeństwu. Proces indywidualizacji degraduje więc wewnętrznie człowieka, zaś przeciwstawny mu proces personalizacji ubogaca go, Mounierowskie rozumienie jednostkowości jest związane z domeną społeczno-polityczną, w szczególności zaś jest wynikiem krytycznej oceny indywidualizmu liberalno-kapitalistycznego. Odbiega to od ontologicznej koncepcji jednostkowości tomizmu.

Następną cechą osoby ludzkiej jest to, że ontologicznie jest nie-przekazywalna. Jest ona przecież bytem substancjalnym, jednym z jego wymiarów jest duchowość. Taka bytowość jest nieprzekazywalna: nie można się jej wyrzec ani scedować na rzecz kogoś innego. Człowiek nie może zrezygnować ze swej podmiotowości, podobnie jak nie może „zawiesić” swego bytowego statusu bycia osobą. Człowie­czeństwa nie da się przekazać czy udzielić komuś drugiemu. Oczywi­ście możliwe i wskazane jest udzielanie wartości, ale nie własnego bytu.

Nie zawsze pamięta się o innym atrybucie osoby ludzkiej, a miano­wicie o wrażliwości na wyższe wartości. Tomasz z Akwinu jednozna­cznie potwierdził, że człowiek jest najwyższą wartością w widzialnym świecie. Sam jest wartością i realizatorem wartości, one są jego życiowym powołaniem. Ścisły związek osoby ludzkiej ze światem wartości wyakcentował augustyński nurt filozofii, zwracając uwagę na rolę woli i miłości w życiu człowieka. Współcześnie mówił o tym między innymi Max Scheler. Metafizyka osoby ludzkiej nie może więc zawężać się do ontologii bytu i substancji, lecz winna obejmo­wać także aksjologię. Osoba ludzka jest kimś, kto jest wrażliwy na wartości umysłowo-duchowe: prawdę, dobro, przyjaźń, miłość, po­święcenie, sacrum itd. Realizacja takich wartości jest rozwojem osoby, niszczenie ich jest jej degradacją i upodleniem. Percepcja i realizacja wartości przynależy do bytowej struktury osoby, dlatego trwała separacja człowieczeństwa i wartości jest samoupodleniem i autoreizacją. Wartości są nie tylko milieu osoby, ale jej cząstką. Nie ma pełnej osoby ludzkiej bez wartości, a te z kolei nie istnieją poza osobą.

Kolejną właściwością osoby ludzkiej jest umiejętność bytowego samorozwoju. Wielu współczesnych myślicieli rezygnuje z opisu osoby jako bytu substancjalnego, ponieważ kategorię substancji utożsamia ze statyką. Otóż człowiek jest substancjalnym bytem natury duchowej, dzięki czemu zdolny jest do rozpoznania sytuacji życiowej, samookreślenia się, wyboru celów i środków. Oczywiście istnieje pewien konstans w dynamice bytu osobowego, co umożliwia ciągłość historii człowieka ujętego indywidualnie i społecznie. Bytowość osoby-jest człowiekowi dana i zadana. Jest dana w sensie ontologicznym, zadana zaś jako realizacja wartości korespondujących z godnością osoby. Osoba jest możnością, która domaga się aktualizacji przez osobisty  wysiłek.   Powołaniem  człowieka jest  czyn:   wewnętrzny i zewnętrzny. Dzięki niemu człowiek rozwija się jako osobowy pod­miot. Współcześni myśliciele chrześcijańscy (m. in. Blondel, Teilhard de Chardin) określają człowieka jako istotę zdolną do autokreacji. Nie jest to oczywiście kreacja inicjalna, ale finalizacja stwórczego dzieła Boga. W każdym razie osoba ludzka zdolna jest do własnej samoreali­zacji, ukształtowania własnego zewnętrznego i wewnętrznego oblicza. Człowiek to nie tyle homo faber co homo laborans; tworzenie narzędzi jest mniej ważne od realizowania siebie poprzez czyn — pracę.

Osoba ludzka, choć jest bytem substancjalnym, zupełnym i wewnę­trznie nieudzielającym się innym jestestwom, to jednak nie jest zam­kniętą monadą. Już Arystoteles nazwał człowieka istotą społeczną. Profil społeczny ma ludzki język, mimika, gestykula­cja, sposób zachowania się, wewnętrzna potrzeba komunikacji i wspól­noty. Życie społeczne nie stwarza człowieka, ale jest nieodzowne dla jego somatycznego i psychicznego rozwoju. Społeczny charakter mają także podstawowe wartości ludzkie: prawda, dobro, przyjaźń, miłość, sprawiedliwość itp. One to właśnie współtworzą dobro wspólne, bez którego społeczność nie jest wspólnotą, ale masą lub skoszarowaną gromadą. Społeczny profil ludzkiej osoby sprawia, że indywidualne ,ja” poszukuje „ty” drugiego człowieka. Relacja ,ja-ty” winna być relacją podmiot-podmiot, tylko wówczas bowiem koresponduje z god­nością osoby.

Przedłużeniem społecznego profilu człowieka jest jego religijność. Człowiek, obok ludzkich „ty”, poszukuje „Ty” absolutnego. Odczuwa jego ontyczną i aksjologiczną potrzebę. Człowiek wierzący widzi w Bogu tego, który jest. ontyczną racją istnienia i sensem ostatecznym jego życia. Używając języka P. Teilharda de Chardin, Bóg jest alfą i omegą osoby ludzkiej. Dlatego człowiek bez ontologicznej relacji do Boga nie byłby osobą, a bez relacji egzystencjalno-psychologicznej nie byłby wartościującą osobą. Wyższe wartości ludzkie są potencjalnie nieskończone, dlatego swój ostateczny fundament uzy­skują dopiero w Bogu. Życie religijne to nic innego jak uczestnictwo w Bogu: Jego mocy, miłości, łasce, życiu. Dlatego religijność należy do istotnych atrybutów osoby ludzkiej, jej brak niewątpliwie uboży często deformuje człowieka.

Osoba ludzka ma wymiar duchowy, ale nie jest czystym duchem, jt tym więcej nieskończonym absolutnym Duchem. Jej integralnym elementem jest materialne ciało i życie biologiczne, choć nie one .decydują o godności człowieka (natomiast uczestniczą w niej). Osoba, będąca w swej strukturze złożeniem psychosomatycznym, jest dwupoziomowa w swym działaniu. Nasuwa to problem integracji natury i osoby w bytowości człowieka. Człowiek konkretny to nie tylko egzemplifikacja gatunku istot rozumnych ale byt osobowy.-Funkcja osoby nie polega na wydzielaniu jednostek z nieokreślonej „masy człowieczeństwa”. Osoba nadaje człowiekowi istnienie osobo­we, dzięki czemu wszelkie działania człowieka — tak somatyczno-wegetatywne jak psychiczno-duchowe — mają jeden wspólny pod­miot. Oczywiście pierwsza forma aktywności jest mniej podległa świadomości i woli człowieka aniżeli druga. Człowiek jest jednak jedynym bytem osobowym, w którym możliwe jest zintegrowanie różnorodnych poziomów i przejawów jego dynamiki. Integracja natury w osobie nie niweluje istniejącej pomiędzy nimi różnicy, lecz jedynie „uwydatnia jedność i tożsamość człowieka jako bytu podmioto­wego” . Integracja ta jest możliwa dzięki transcendencji osoby wobec jej działań: cielesnych i psychicznych.

Antropologia personalistyczna uznaje jakościową różnicę pomiędzy światem ludzkich osób a światem rzeczy. Tylko człowiek jest osobą i każdy człowiek jest osobą. Osoba to ontologiczne datum, którego nie można odebrać człowiekowi. Człowiek nie może przestać być osobą:

– z własnej czy cudzej woli. Dopóki żyje indywidualny człowiek, osobowe człowieczeństwo jest jego niezbywalną własnością. Osoba jest zawsze bytem jednostkowym. Przyroda tworzy gatunki, ale nie jest zdolna do kreowania osoby. Osoba ludzka nie jest tylko egzempla­rzem gatunku homo sapiens, lecz odrębnym podmiotem zdolnym do wielokierunkowej samorealizacji. Osoba nie pojawia się w człowieku w określonym momencie czasowym przy sprzyjającej sytuacji egzy­stencjalnej, społecznej czy kulturowej. Człowiek od początku jest osobą i do końca życia nią pozostaje. Człowiek, jako osoba, ma złożoną strukturę psychofizyczną, lecz nie jest sumą czy zlepkiem różnych poziomów bytowych i właściwości. Osoba jest bytem substan­cjalnym i podmiotem wielu społecznych relacji, lecz nie jest ich rezultatem. Duchowy wymiar człowieka umożliwia i zobowiązuje go do twórczego kształtowania własnej osobowości. Ludzka osoba jest bytem substancjalnym, ale nie statycznym. Człowiek, będąc osobą, jest zdolny do kreowania własnej niepowtarzalnej osobowości. Cechą konstytutywną osoby jest wrażliwość na wyższe wartości, które ją kształtują i rozwijają. Logos i etos współtworzą świat człowieka – będącego rozumną i wolną osobą.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano , | Dodaj komentarz

Europejska Karta Socjalna

Drugim regionalnym traktatem ogólnym jest europejska Karta socjalna, przyjęta w Turynie 18 X 1961 roku. Najwięcej uwagi poświęca ona prawu do pracy. Ma je gwarantować stabilne zatrudnienie, ochrona praw pracowniczych, utrzymywanie bezpłatnych służb zatrudnienia, szkolenia zawodowego i rehabilitacji. Określa warunki pracy, które uwzględniają stosowne wynagrodzenie, dni wolne, urlopy, bezpieczeństwo i zdrowie pracownika. Przyznaje pracownikom i pracodawcom prawo organizowania się dla ochrony interesów gospodarczych i socjalnych, zobowiązuje państwa do popierania rokowań zbiorowych. Szczególną opiekę roztacza nad pracującymi kobietami i dziećmi. Karta przewiduje udział państwa w podnoszeniu stanu zdrowia społeczeństwa, ustanawianiu lub utrzymywaniu systemu zabezpieczenia społecznego, pomocy socjalnej, działaniach na rzecz niepełnosprawnych i rozwoju rodziny. Nowością karty są zobowiązania jej sygnatariuszy do pomocy pracownikom migrantom i ich rodzinom, legalnie przebywającym na terytorium na terytorium państwa strony umowy i do ich ochrony. Karta ma specyficzną konstrukcję prawną. W ujęciu materialnym gwarantuje ona prawa nie poprzez ich katalogowanie, ale nałożenie na państwa zobowiązań do sprzyjania inicjatywom służącym ich realizacji. W ujęciu formalnym jest deklaracją celów, do których zmierzać będą państwa w miarę ich rozwoju. Najważniejszym szczegółowym aktem normatywnym w systemie europejskim jest Europejska Konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu przyjęta 26 X 1987 roku. Uzupełniła ona europejską Konwencję praw człowieka. Służy także stworzeniu mechanizmów międzynarodowej kontroli polegającej na okresowych wizytacjach miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności. W wymiarze ogólnoeuropejskim problematyka praw człowieka stała się elementem porozumień w procesie KBWE/OBWE. Zobowiązania w tej dziedzinie podjęły państwa, akceptując w Helsinkach w 1975 roku Akt końcowy KBWE. Poszanowanie praw obywatelskich, politycznych, ekonomicznych, społecznych i kulturalnych oraz wolności myśli sumienia, wyznania i przekonań oraz praw mniejszości narodowych uznane zostało w ten sposób za ważny czynnik bezpieczeństwa europejskiego. Stanowiło przełom w podejściu do praw człowieka w krajach realnego socjalizmu. Akt ten mimo zaledwie politycznego charakteru odegrał rolę stymulatora oczekiwań społecznych, jego realizacja zaś stała się przedmiotem wielu polemik na wielu konferencjach przeglądowych KBWE. Tocząca się w warunkach przemian politycznych konferencja KBWE w Wiedniu ( 1986 – 1989 ) przyjęła propozycję * ludzkiego wymiaru KBWE *. Objęła ona obok praw człowieka także rządy prawa i pluralistyczną demokrację. Sprecyzowanie zakresu wynikających stąd praw nastąpiło w toku trzech konferencji: w Paryżu ( 1989 ), w Kopenhadze ( 1990 ) i w Moskwie ( 1991 ). Na konferencjach przedmiotem szczególnego zainteresowania i ostatecznych uzgodnień stały się prawa mniejszości narodowych. Przewidują one między innymi gwarancje posługiwania się językiem ojczystym w życiu prywatnym w życiu prywatnym i publicznym, prawo zakładania i utrzymywania instytucji oświatowych, kulturalnych i religijnych, wolność wyznania i praktykowania swej religii, dostęp do informacji w swym języku i jej rozpowszechniania, prawo uczestniczenia w międzynarodowych organizacjach pozarządowych. Państwa zobowiązały się ponadto do powstrzymania się od przesiedleń w celu zmiany składu etnicznego na określonym obszarze. Także na innych kontynentach są podejmowane regionalne regulacje służące ochronie praw człowieka. Na przykład państwa amerykańskie podstawowe gwarancje w tej dziedzinie zawarły w Bogocie w 1948 roku statucie Organizacji Państw Amerykańskich i zmieniających jego niektóre zapisy w Protokole z Buenos Aires z 1967 roku. Normy te rozwinęła amerykańska Konwencja praw człowieka uchwalona w San Jose 22 XI 1969 roku. W Afryce ochronę praw człowieka podjęła Organizacja Jedności Afrykańskiej. W 1981 roku w Nairobi przyjęła ona afrykańską Kartę praw człowieka i ludów.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano , | Dodaj komentarz

Dzisiejszy poziom rozwoju praw człowieka

Dzisiejszy poziom rozwoju praw człowieka pozwala wyodrębnić:

1. Prawa pierwszej generacji, obejmujące prawa osobiste jednostek i prawa polityczne, np. prawo do życia, równość wobec prawa, prawo do uczestniczenia w życiu publicznym.

2. Prawa drugiej generacji, obejmujące prawa społeczne, gospodarcze i kulturalne, a więc prawa służące zabezpieczeniu bytu materialnego jednostek, ich rozwoju fizycznego i duchowego, na przykład prawo do pracy, prawo do informacji.

3. Prawa trzeciej generacji, obejmujące na przykład prawo do nieskażonego środowiska, prawo do pokoju, prawo do demokracji.

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz