Prawa dziecka w nauczaniu Kościoła Katolickiego

podrozdział pracy magisterskiej

Dziecko, jako osoba bezbronna ze względu na swój wiek jest podmiotem mającym szczególne miejsce tak w nauczaniu Ojca Świętego jak też Kościoła Katolickiego.

Już w Starym Testamencie mamy do czynienia z pewnymi sytuacjami wskazującymi na to, że dzieci były traktowane ze szczególną uwagą. W księdze Wyjścia Bóg objawia swoją szczególną miłość do sierot – przyjmuje je pod swoją opiekę40. W księdze Samuela opisana jest sytuacja powołania małego chłopca, któremu Bóg powierza misję dla całego narodu wybranego.

Również Nowy Testament, a szczególnie Ewangelie zawierają wiele scen, w których główną rolę odgrywają dzieci. Sam Jezus Chrystus był tym dzieckiem zrodzonym z niewiasty, którego zapowiadali prorocy41. Ewangelista Marek mówi o Jezusie jako o tym, który darzył szczególną miłością dzieci: „biorąc je w objęcia kładł na nich ręce i błogosławił je”42.

Trudno dzisiaj oszacować ogrom pracy kościoła dla dobra dzieci. Trudno zliczyć przemówienia Papieży, dokumenty wydawane przez Dykasteria Kurii Rzymskiej, a także pracę Biskupów czy księży i osób konsekrowanych, a także świeckich w tym zakresie43.

Podstawowe dokumenty Kościoła Katolickiego w tym zakresie to: dokumenty wydane podczas Soboru Watykańskiego II (między innymi Deklaracja o wychowaniu), jak też Kodeks Prawa Kanonicznego, i wydany 11 października 1992 roku Katechizm Kościoła Katolickiego – który podkreśla prawa dzieci mówiąc o małżeństwie i rodzinie, a także o wychowaniu.

Tak więc, już w podczas Soboru Watykańskiego II zauważono że dzieci ze względu na swoją niedojrzałość wymagają szczególnej opieki. 28 października 1965 r. Ojcowie zebrani na Soborze pod przewodnictwem Papieża Pawła VI wydali Deklaracje o wychowaniu chrześcijańskim44. Oświadczyli w niej, że dzieci i młodzież mają prawo do oceny wartości moralnych według ich sumienia. Dostrzegli również fakt, że, są one pozbawione podstawowego wykształcenia, tym samym wezwali oni wiernych do tego, aby uczynili wszelkiego rodzaju wysiłki w celu zapewnienia wszystkim dzieciom wykształcenia i potrzebnej im opieki. W deklaracji podkreślono również, że najważniejszą rolę w wychowaniu spełniają rodzice są oni zobowiązani do wychowania potomstwa. Ich obowiązkiem jest stworzenie takiej atmosfery, aby była ona przepojona miłością i szacunkiem do Boga i ludzi.

Bardzo duże znaczenie ma również Adhortacja Apostolska Familiaris Consortio skierowana przez Ojca Świętego do biskupów, kapłanów i wiernych całego Kościoła Katolickiego a traktująca o zadaniach rodziny w świecie współczesnym. W punkcie 26 podkreślony jest obowiązek szczególnej troski, jaką powinno być otoczone dziecko w rodzinie. Rodzina ma za zadanie rozwijać głęboki szacunek dla godności osobistej dziecka i służyć jego prawom. Szczególnie jest to ważne jeśli chodzi o dziecko małe, które wymaga opieki, także dziecko chore czy upośledzone. Podkreślając powołanie Kościoła do objawiania i przedstawiania na nowo w dziejach przykładu i przykazania Jezusa, który postawił dziecko w centrum Adhortacja mówi, iż troszcząc się o dzieci Kościół wypełnia swoje podstawowe posłannictwo. Dzieci wnoszą „cenny wkład” w budowanie wspólnoty rodzinnej, a także w samo uświęcanie się rodziców, dlatego też cechą charakterystyczną i nieodzowną dla chrześcijan winien być: szacunek, miłość i służba. Ta służba urzeczywistnia się w powołaniu do przekazywania życia.

Papież Jan Paweł II podkreśla również za nauczaniem Soboru specjalne zadanie rodziców do wychowania potomstwa, które wypływa z „najbardziej pierwotnego powołania małżonków do uczestnictwa w stwórczym dziele Boga”45. Rodzice muszą być uznani za pierwszych wychowawców a rodzina jest pierwszą szkołą. Obowiązek wychowania dzieci Ojciec Święty nazywa również prawem. To prawo – obowiązek ma pierwszeństwo w stosunku do „zadań wychowawczych innych osób”. Rodzice powinni wychowywać swoje dzieci do miłości dając im nieustannie dar z siebie.

Podobne wartości przedstawia kolejny dokument, jakim jest Konstytucja Duszpasterska o Kościele w świecie. Mianowicie mówi ona, iż dzieci są najcenniejszym darem małżeństwa i przynoszą rodzicom najwięcej dobra. Dlatego też przykład rodziców powinien torować im drogę do zbawienia i świętości. Za oddanie i służbę odpłacają uczuciem wdzięczności, głębokim szacunkiem i zaufaniem. Konstytucja jeszcze raz podkreśla, że instytucja małżeńska oraz miłość małżeńska nastawione są na rodzenie i wychowanie potomstwa, co stanowi jej szczytowe uwieńczenie. Dobro dzieci wymaga pełnej wierności małżonków. Aby rodzina mogła osiągnąć pełnię swego życia i zrealizować swój cel potrzeba troskliwego współdziałania w wychowaniu dzieci.

Ojciec Święty często podkreśla, że dzieci są przyszłością społeczeństwa, Kościół ma za zadanie przyjmować je tak, jak czynił to Jezus Chrystus są one wielkim darem dla całego społeczeństwa. „Społeczność, która odrzuca dzieci nigdy nie zazna pokoju” – tak mówił Jan Paweł II w orędziu przygotowanym na Światowy Dzień Pokoju w 1994 r. W przemówieniu do uczestników VIII Międzynarodowej Konferencji zorganizowanej przez Papieską Radę do spraw Duszpasterstwa Służby Zdrowia mówił: „Dorośli jutra to dzisiejsze dzieci.(…) Potrzebne jest zatem skuteczne działanie w obronie dzieci. Wymaga to zaangażowania się nauki, przeznaczenia na ten cel odpowiednich środków, a przede wszystkim odbudowy – na płaszczyźnie indywidualnej i społecznej – podstawowych wartości, które stanowią fundament właściwego ładu społecznego (…)”46.W Liście do dzieci wydanym 13 grudnia 1994 roku Ojciec Święty pisze o szczególnej wartości dziecka w oczach Boga. To Jezus Chrystus – Syn Boży stawia nam dziecko jako wzór zaufania i bezgranicznego oddania się Bogu. „Jest coś takiego w dziecku, co winno się odnaleźć we wszystkich ludziach” – mówi Papież w Liście do dzieci.

Jan Paweł II wielokrotnie wskazuje na to, iż wszystkie prawa dziecka zawierają się w jego prawie do bycia kochanym. Wyprowadza on wszystkie prawa dziecka z godności dziecka jako osoby stworzonej przez Boga – Stwórcę, który jest także dawcą życia47. Społeczeństwo ma obowiązek kochać dzieci, z tego obowiązku wynikają kolejne: chronienie jego godności, otaczanie go opieką i wspomaganie jego rozwoju. „Wobec każdej ludzkiej istoty, zawsze godnej najwyższego szacunku ze względu na posiadaną godność osobową, społeczeństwo i Kościół winny wypełniać swoje specyficzne zadania przyczyniając się do krzewienia w społeczeństwie solidarności”48.

Ojciec Święty często w swym nauczaniu podkreśla, że państwo powinno podejmować wszelkie możliwe działania, ażeby gwarantować poszanowanie życia każdego, a zwłaszcza życia dziecka nienarodzonego. W Encyklice Evangelium vitae czytamy, iż troską całego społeczeństwa powinna być ochrona, poszanowanie i umacnianie godności osoby ludzkiej49. Tak więc gdy państwo nie używa swej władzy dla ochrony praw każdego obywatela, a w szczególności tego, który jest najsłabszy i najmniejszy, zagrożone są jego fundamenty. Nie może ono uchylać się od obowiązku poszanowania życia powołując się (jak to ma często miejsce) na wolność sumienia i wyboru gdyż szacunek dla życia jest fundamentem wszelkich innych praw, w tym także wolności. Katechizm Kościoła Katolickiego przypomina: „niezbywalne prawo każdej niewinnej ludzkiej istoty do życia stanowi element konstytutywny społeczeństwa i jego prawodawstwa.”50

Papież dostrzega potrzebę chronienia życia najmniejszych, zwłaszcza w krajach najuboższych, gdzie szczególnie dzieci doznają cierpień fizycznych na skutek głodu, chorób czy kalectwa, doznają cierpień moralnych, których źródłem jest złe traktowanie ze strony rodziców, choć nie tylko. „Jan Paweł II ze smutkiem konstatuje, że nowe perspektywy, jakie stworzył postęp nauki i techniki, dały niestety początek nowym formom zamachów na godność człowieka”51. Wśród najbardziej pokrzywdzonych Ojciec Święty wylicza dzieci nienarodzone, porzucone maltretowane, dzieci, które są pozbawione miłości, żyjące na skraju nędzy52. Papież zauważa jak powszechnie jest łamane w dzisiejszym świcie prawo międzynarodowe nakazujące szczególną ochronę najmłodszych. Wiele z nich staje się nie tylko ofiarami wojen czy różnego rodzaju przemocy, ale także wiele jest zmuszanych do uczestnictwa w wojnie. Szczególnie dramatyczny – jak podkreśla Jan Paweł II – jest los dzieci w Afryce. Dostrzega również problemy dzieci niepełnosprawnych tak często dzisiaj spychanych na margines. Jest on inicjatorem wielu instytucji służącym pomocą dziecku. Wśród nich jest Papieskie Dzieło Świętego Dziecięctwa, a także liczne ruchy na rzecz adopcji. Ojciec Święty podkreśla, że więź między rodzicami a dzieckiem chroniona jest przez prawo w ramach rodziny związanej trwale węzłem małżeńskim.

Warunkiem w pełni ludzkiego rozwoju jest jedynie wychowanie dziecka w rodzinie, która gwarantuje bezpieczeństwo. Ojciec Święty podkreślił w wydanym 2 lutego 1994 r. Liście do Rodzin, iż troska o wychowanie dziecka rozciąga się na wiele lat wspólnego życia małżonków. To dzieci przekształcają małżeństwo w rodzinę i są one skarbem dla swoich rodziców „dar życia staje się równocześnie darem dla samych dawców”53. Dziecko obdarowuje swoich rodziców. Papież podkreślił również, iż wychowanie dziecka to podejmowanie czynności, które utrwalają więź człowieka z takimi wartościami jak dobro i prawda. I tego wymaga się od rodziców w dziedzinie wychowania tak, aby dziecko mogło bez wahania wejść „na drogę dobra, jakie jest wpisane w jego serce”54.


40 Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallotinum, Poznań 2000, Wyj. 22.21 i n.

41 Tamże, Mt 1, 22 – 23 i Iz 7, 11.

42 Tamże, Mk 10, 13.

43 Kard. Z. Grocholewski: Prawa dziecka a dobro dziecka, [w:] W służbie dziecku, jw. s. 59.

44 Deklaracja o wychowaniu chrześcijańskim, wyd. 28. 11. 1965 r. Podczas obrad Soboru Watykańskiego II przez duchowieństwo na czele z papieżem Pawłem VI.

45 Adhortacja Familiaris Consorito, jw. pkt. 36.

46 Przemówienie Ojca Świętego do uczestników VIII Międzynarodowej Konferencji zorganizowanej przez Papieską Radę do spraw Duszpasterstwa Służby Zdrowia 20 XI 1993 r., tekst w: Rodzino co mówisz o sobie. Dokumenty i przemówienia papieskie w Roku Rodziny, Kraków 1995 r., s.167.

47 Por. A. Rynio: Wartość dziecka w nauczaniu Jana Pawła II, [w:] W służbie dziecku, jw. s. 138.

48 Przemówienie Ojca Świętego do uczestników Kongresu Papieskiej Rady do spraw Rodziny: Dziecko niepełnosprawne w rodzinie wygłoszone 4 XII 1999 r., tekst w: „L`Osservatore Romano” 2000 r., XXI, nr 2 s. 32.

49 Jan Paweł II: Evangelium vitae, pkt. 81.

50 Katechizm Kościoła Katolickiego, wyd. II poprawione, Pallotinum 2002 r., pkt. 2273.

51 B. Oszustowicz: „Społeczność, która odrzuca dzieci nigdy nie zazna spokoju” – refleksje z nauczania Jana Pawła II, [w:] W służbie dziecku jw. s. 343.

52 Por. Adhortacja Christifideles Laici pkt. 5, a także: List Ojca Świętego do dzieci w Roku Rodziny [w:] Rodzino, co mówisz o sobie jw. s. 143.

53 Jan Paweł II: List do Rodzin, pkt. 11.

54 op. cit. pkt. 5.

Informacje o pisarka30

pisze blogi wykorzystując prace magisterskie i licencjackie.
Ten wpis został opublikowany w kategorii prace magisterskie i oznaczony tagami , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.