Europejska Karta Socjalna

Drugim regionalnym traktatem ogólnym jest europejska Karta socjalna, przyjęta w Turynie 18 X 1961 roku. Najwięcej uwagi poświęca ona prawu do pracy. Ma je gwarantować stabilne zatrudnienie, ochrona praw pracowniczych, utrzymywanie bezpłatnych służb zatrudnienia, szkolenia zawodowego i rehabilitacji. Określa warunki pracy, które uwzględniają stosowne wynagrodzenie, dni wolne, urlopy, bezpieczeństwo i zdrowie pracownika. Przyznaje pracownikom i pracodawcom prawo organizowania się dla ochrony interesów gospodarczych i socjalnych, zobowiązuje państwa do popierania rokowań zbiorowych. Szczególną opiekę roztacza nad pracującymi kobietami i dziećmi. Karta przewiduje udział państwa w podnoszeniu stanu zdrowia społeczeństwa, ustanawianiu lub utrzymywaniu systemu zabezpieczenia społecznego, pomocy socjalnej, działaniach na rzecz niepełnosprawnych i rozwoju rodziny. Nowością karty są zobowiązania jej sygnatariuszy do pomocy pracownikom migrantom i ich rodzinom, legalnie przebywającym na terytorium na terytorium państwa strony umowy i do ich ochrony. Karta ma specyficzną konstrukcję prawną. W ujęciu materialnym gwarantuje ona prawa nie poprzez ich katalogowanie, ale nałożenie na państwa zobowiązań do sprzyjania inicjatywom służącym ich realizacji. W ujęciu formalnym jest deklaracją celów, do których zmierzać będą państwa w miarę ich rozwoju. Najważniejszym szczegółowym aktem normatywnym w systemie europejskim jest Europejska Konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu przyjęta 26 X 1987 roku. Uzupełniła ona europejską Konwencję praw człowieka. Służy także stworzeniu mechanizmów międzynarodowej kontroli polegającej na okresowych wizytacjach miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności. W wymiarze ogólnoeuropejskim problematyka praw człowieka stała się elementem porozumień w procesie KBWE/OBWE. Zobowiązania w tej dziedzinie podjęły państwa, akceptując w Helsinkach w 1975 roku Akt końcowy KBWE. Poszanowanie praw obywatelskich, politycznych, ekonomicznych, społecznych i kulturalnych oraz wolności myśli sumienia, wyznania i przekonań oraz praw mniejszości narodowych uznane zostało w ten sposób za ważny czynnik bezpieczeństwa europejskiego. Stanowiło przełom w podejściu do praw człowieka w krajach realnego socjalizmu. Akt ten mimo zaledwie politycznego charakteru odegrał rolę stymulatora oczekiwań społecznych, jego realizacja zaś stała się przedmiotem wielu polemik na wielu konferencjach przeglądowych KBWE. Tocząca się w warunkach przemian politycznych konferencja KBWE w Wiedniu ( 1986 – 1989 ) przyjęła propozycję * ludzkiego wymiaru KBWE *. Objęła ona obok praw człowieka także rządy prawa i pluralistyczną demokrację. Sprecyzowanie zakresu wynikających stąd praw nastąpiło w toku trzech konferencji: w Paryżu ( 1989 ), w Kopenhadze ( 1990 ) i w Moskwie ( 1991 ). Na konferencjach przedmiotem szczególnego zainteresowania i ostatecznych uzgodnień stały się prawa mniejszości narodowych. Przewidują one między innymi gwarancje posługiwania się językiem ojczystym w życiu prywatnym w życiu prywatnym i publicznym, prawo zakładania i utrzymywania instytucji oświatowych, kulturalnych i religijnych, wolność wyznania i praktykowania swej religii, dostęp do informacji w swym języku i jej rozpowszechniania, prawo uczestniczenia w międzynarodowych organizacjach pozarządowych. Państwa zobowiązały się ponadto do powstrzymania się od przesiedleń w celu zmiany składu etnicznego na określonym obszarze. Także na innych kontynentach są podejmowane regionalne regulacje służące ochronie praw człowieka. Na przykład państwa amerykańskie podstawowe gwarancje w tej dziedzinie zawarły w Bogocie w 1948 roku statucie Organizacji Państw Amerykańskich i zmieniających jego niektóre zapisy w Protokole z Buenos Aires z 1967 roku. Normy te rozwinęła amerykańska Konwencja praw człowieka uchwalona w San Jose 22 XI 1969 roku. W Afryce ochronę praw człowieka podjęła Organizacja Jedności Afrykańskiej. W 1981 roku w Nairobi przyjęła ona afrykańską Kartę praw człowieka i ludów.

Reklamy
Opublikowano prace licencjackie | Otagowano , | Dodaj komentarz

Dzisiejszy poziom rozwoju praw człowieka

Dzisiejszy poziom rozwoju praw człowieka pozwala wyodrębnić:

1. Prawa pierwszej generacji, obejmujące prawa osobiste jednostek i prawa polityczne, np. prawo do życia, równość wobec prawa, prawo do uczestniczenia w życiu publicznym.

2. Prawa drugiej generacji, obejmujące prawa społeczne, gospodarcze i kulturalne, a więc prawa służące zabezpieczeniu bytu materialnego jednostek, ich rozwoju fizycznego i duchowego, na przykład prawo do pracy, prawo do informacji.

3. Prawa trzeciej generacji, obejmujące na przykład prawo do nieskażonego środowiska, prawo do pokoju, prawo do demokracji.

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz

Ochrona praw człowieka w systemie europejskim

Bisztyga, Andrzej, Europejski Trybunał Praw Człowieka, Katowice: Górnicza Wyższa Szkoła Handlowa, 1997

Cieślak, Marian, Podstawowe praw i wolności w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka na tel orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w okresie 1988-1992, Warszawa: Sąd Najwyższy, 1995

van Dijk P., van Hof, G.J.H, Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, Kluwer Law and Taxation Publishers, 1990

Hofmański, Piotr, Nowe polskie prawo karne w świetle europejskich standardów w zakresie ochrony praw człowieka, Warszawa 1997

Hofmański, Piotr, Ochrona praw człowieka. Studium z zakresu ochrony prawnej przed ingerencjami w prawa uczestników procesu karnego, Białystok, 1994

Jasudowicz, Tadeusz (opr.), HIV/AIDS. Standardy Europejskie. Wybór materiałów, Toruń, 1998

Kamiński, Ireneusz C., Swoboda wypowiedzi w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, Kraków, 2002

Kornobis Romanowska, Dagmara, Europejska Konwencja Praw Człowieka w systemie prawa Wspólnot Europejskich, Warszawa, 2001

Michalska, Anna (opr.), Europejska Konwencja Praw człowieka.. Podstawowe dokumenty, Warszawa, 1995

Nowicki, Marek Antoni (opr.):

    • Europejska Konwencja Praw Człowieka. Podstawowe dokumenty, Warszawa, 1998
    • Europejska Konwencja Praw człowieka.. Schemat procedury, stawki związane z pomocą prawną, wzór skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Kraków, 1999
  • Europejska Konwencja Praw Człowieka. Wybór orzecznictwa, Warszawa, 1998

 

    • Europejski Trybunału Praw Człowieka. Orzecznictwo. T. 1 – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001
  • Europejski Trybunału Praw Człowieka. Orzecznictwo. T. 2 – Prawo do życia i inne prawa, Kraków, 2002Nowicki, Marek Antoni, Słownik Europejskiej Konwencji Praw Człowieka angielsko-francusko-polski z objaśnieniami, z indeksem haseł francuskich i polskich, Kraków, 2001Redelbach, Andrzej, Prawa naturalne. Prawa człowieka. Wymiar sprawiedliwości. Polacy wobec Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Toruń, 2000Równość praw kobiet i mężczyzn. Ustawodawstwo Unii Europejskiej i Rady Europy. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Teksty i komentarze, Warszawa: centrum Praw Kobiet, 2001

 

  • Stando Kawecka, Barbara, Prawa osób pozbawionych wolności w świetle orzeczeń organów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Warszawa, 1998
  • Redelbach, Andrzej, Sądy a ochrona praw człowieka, Toruń 1999
  • Redelbach, Andrzej, Natura praw człowieka. Strasburskie standardy ich ochrony. Toruń, 2001
  • Nowicki, Marek Antoni, Kamienie milowe. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Warszawa, 1996
  • Swida, Zofia, Realizacja praw człowieka w kontradyktoryjnym procesie karnym, Wrocław, 1994
Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz

Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych

Przyjęty 16 XII 1966 roku w Nowym Jorku Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych oraz Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych różni od deklaracji kilka elementów: 1. prawny charakter Paktów oznaczający, że są to traktaty międzynarodowe, tworzące prawa i obowiązki państw; 2. rozdzielność praw politycznych i obywatelskich od praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych przy podobnych preambułach i identycznych artykułach pierwszych, przyznających ludom prawo do samostanowienia oraz zawartych w artykułach drugich normach antydyskryminacyjnych; 3. nieco inny katalog chronionych praw; w Paktach nie ma prawa do azylu, ochrony własności, prawa do obywatelstwa ( poza dziećmi ), są natomiast prawa osób oskarżonych i skazanych, zakaz pozbawiania wolności z powodu niemożności wywiązania się z zobowiązań umownych, uprawnienia cudzoziemców, mniejszości narodowych i etnicznych, prawo do korzystania z najlepszego stanu zdrowia fizycznego i psychicznego oraz prawo do strajku; 4. załączniki w formie dwu protokołów fakultatywnych, odrębnie ratyfikowanych. Pierwszy ( z 16 XII 1966 roku ) dotyczy uprawnień Komitetu Praw Człowieka do przyjmowania zawiadomień od jednostek o naruszaniu ich praw. Drugi z 15 XII 1989 roku dotyczy zniesienia kary śmierci; 5. system implementacji ( wprowadzający instrumenty kontroli przestrzegania zobowiązań ) zawarty w IV części obu paktów i w pierwszym protokole fakultatywnym. Pakty, które ratyfikowało 130 państw wraz z protokołem fakultatywnym ( pierwszym ) i Powszechną deklaracją, nazywa się Kartą praw człowieka. Polska ratyfikowała pakty 13 III 1977 roku, a pierwszy protokół 7 XI 1991 roku. W systemie Narodów Zjednoczonych, obok regulacji ogólnych, powstały też regulacje partykularne, często rozwijające się pierwsze i chroniące pewne kategorie podmiotów. W takiej formie na przykład prawo do życia znajduje dodatkowe gwarancje w Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 roku oraz w Konwencji o nieprzedawnianiu zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości z 1968 roku. Zakaz dyskryminacji znalazł szczególne odbicie w Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z 1966 roku, w Konwencji UNESCO z 1960 roku w sprawie zwalczania dyskryminacji w oświacie, Konwencji NZ z 1979 roku w sprawie eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet. Zakaz niehumanitarnego traktowania uszczegółowiono w Konwencji przeciwko torturom i innemu okrutnemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano | Dodaj komentarz

Systemy ochrony praw człowieka. Systemy wewnętrzne

W wewnętrznej polityce państw ochrona praw człowieka znajduje formalne podstawy przede wszystkim w konstytucjach. Większość z nich zawiera specjalne fragmenty, gwarantujące wolności i prawa osobiste i polityczne. Należą do nich wolność osobista, równość wobec prawa, szacunek dla życia i godności ludzkiej, wolność wyznania, wyrażania poglądów, zrzeszania się, uczestniczenia w życiu publicznym. Niektóre z konstytucji uwzględniają również prawa i wolności ekonomiczne i socjalne, w tym prawo własności i dziedziczenia. Na przykład polska konstytucja obok ochrony własności zapewnia obywatelom prawo do wypoczynku, zabezpieczenia społecznego, dostęp do gwarantowanej opieki zdrowotnej, bezpłatne nauczanie w szkołach publicznych. Gwarantuje ochronę dziecka, rodziny, lokatorów i konsumentów, a także mniejszości narodowych. Inne państwa europejskie, w tym Francja, Szwecja, Dania, RFN ograniczają się do 2 – 3 tego gwarancji. Obecność w konstytucji państwa rozbudowanych praw i wolności nie zawsze oznacza ich powszechne obowiązywanie. Bez ustaw szczegółowych i mechanizmów implementacyjnych ( wprowadzających przepisy prawne wykonawcze ), a także dostatecznej kultury politycznej i warunków materialnych mogą one pozostawać tylko fikcją. Dowodzą tego doświadczenia konstytucyjne państw Europy Środkowej i Wschodniej, a także państw Ameryki Łacińskiej. Z drugiej strony niektóre państwa, nie mające w konstytucjach norm odnoszących się do praw człowieka, bezwzględnie je respektują je respektują. Ustawodawstwo zwykłe to ustawy precyzujące zapisy konstytucji, a także normy prawa karnego, cywilnego, administracyjnego, pracy oraz ustawy szczegółowe, regulujące kwestie społeczne. W ten sposób na przykład prawo do życia chroni nie tylko kodeks karny, uznający zabójstwo za zbrodnię i przewidujący za nie najwyższy wymiar kary, ale również ustawy zwiększające lub znoszące karę śmierci czy regulujące kwestię aborcji. Pośrednio temu właśnie prawu mogą służyć normy dotyczące na przykład etyki lekarskiej, opieki nad kobietami w ciąży i noworodkami, transplantacji narządów, posiadania broni palnej, ruchu drogowego, obrotu środkami odurzającymi. Pozwalają one egzekwować od władz państwowych określone działania o charakterze prewencyjnym, niekiedy ubiegać się o renty lub odszkodowania. Obok systemu powszechnego wymiaru sprawiedliwości i sądownictwa szczególnego ochronie praw człowieka służą wyodrębnione instytucje państwowe, w tym przede wszystkim urząd Rzecznika Praw Obywatelskich ( ombudsmena, zwanego na przykład w Hiszpanii Obrońcą Ludu, a we Włoszech Obrońcą Praw Obywatelskich ). W niektórych krajach są też tworzone specjalne struktury interwencyjne lub nadzorujące, jak na przykład rzecznik praw dziecka, komitety i komisje ułatwiające egzekwowanie praw kobiet czy niepełnosprawnych.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano | Dodaj komentarz

Ochrona praw człowieka w systemie ONZ

Alfredsson, Gudmundur & Eide, Asbjørn, The Universal Declaration of Human Rights, Martinus Nijhoff Publishers, 1999

Alfredsson, Gudmundur & Melander Göran (eds.),  The Raoul Wallenberg Compilation of Human Rights Instruments, Martinus Nijhoff Publishers, 1997

Alfredsson, Gudmundur; Grimheden Jonas; Ramcharan Bertram G. and de Zayas Alfred, International Human Rights Monitoring Mechanisms. Essays in Honour of Jakob Th. Möller,

Martinus Nijhoff Publishers, 2001

Bayefsky, Anne F., How to complain to the UN Human Rights Treaty System, Kluwer Law International, 2003

Bayefsky, Anne F., The UN Human Rights Treaty System in the 21st Century, Kluwer Law International, 2000

Boerefijn, Ineke, The Reporting Procedure under the Covenant on Civil and Political Rights. Practice and Procedures of the Human Rights Committee, School of Human Rights Research – Interstentia – Hart, 1999

Conforti, Benedetto, The Law and Practice of the United Nations, Kluwer Law International, 2000

Halężak, J.i Kuźniar, R. (red), Księga jubileuszowa prof. Janusza Symonidesa, Warszawa 2003.

Jasudowicz, Tadeusz, Administracja wobec praw człowieka, Toruń, 1996

Jasudowicz, Tadeusz (red.), Prawa człowieka w sytuacjach nadzwyczajnych ze szczególnym uwzględnieniem prawa i praktyki polskiej, Toruń, 1997

Kruk Jarosz, M.; Trzciński, J. i Wawrzyniak, J. (red), Konstytucja i władza we współczesnym świecie, Warszawa 2002

Kuźniar, Roman, Prawa Człowieka. Prawo, instytucje, stosunki międzynarodowe, Warszawa 2000

Łopatka, Adam (red), Konwencja o prawach dziecka a prawo polskie, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1991 r.

Łopatka, Adam, Dziecko – jego prawa człowieka, Warszawa, 2000

Michalska, Anna, Komitet Praw Człowieka. Kompetencje, funkcjonowanie, orzecznictwo, Warszawa, 1994

Michalska, Anna, Skarga o naruszenie praw człowieka do Komitetu Praw Człowieka, Warszawa 1995

Ochrona praw człowieka w świecie, Praca zbiorowa pod red. Leszka Wiśniewskiego, Bydgoszcz, 2000

Popławska, Ewa (red), Konstytucja dla rozszerzającej się Europy, Warszawa 2000

Prawa człowieka a policja. Problemy teorii i praktyki, pod red. nauk. Andrzeja Rzeplińskiego, Legionowo, 1994

Prawa człowieka w szpitalach psychiatrycznych i domach pomocy społecznej. Raport z badań przeprowadzonych w 1996r., Warszawa, 1996

Prawo człowieka do środowiska naturalnego, Praca zbiorowa pod red. Jerzego Sommera, Wrocław, 1987

Sieghart, Paul, The International Law of Human Rights, Oxford, 1992

Symonides, Janusz Volodin, Vladimir,  A guide to Human Rights. Institutions, Standards, Procedures, UNESCO 2001

Szkoła praw człowieka, Teksty wykładów, Nowicki, Osiatyński, Tischner, Bortnowska, Winczorek, Garlicki, Banaszak, Andrzejewski, Warszawa, 1996

Wieruszewski, Roman:

  • Prawa człowieka. Model prawny, (redaktor i współautor), Ossolineum 1990
  • System ochrony praw człowieka, (współautor), Zakamycze 2003
  • Application of International Humanitarian Law and Human Rights Law: Individual Complaints, in: Implementation of International Humanitarian Law, F.Kalshoven i Y. Sandoz /red/, Martinus Nijhoff Publishers, 1989, s.441 – 458.
  • Skargi indywidualne jako środek międzynarodowej kontroli przestrzegania Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, w: Państwo, prawo, obywatel, J. Łętowski i W. Sokolewicz /red/ Warszawa-Ossolineum 1989, s.657 – 671.
  • Mechanizmy kontrolne Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w: Państwo i Prawo nr 12 (1991), s.41 – 50.
  • Human rights and current constitutional debates in Central and Eastern Europeans Countries, in: The Strength of Diversity, A. Rosas i J. Helgesen /red/, Kluwer Academic Publishers 1992. s.187 – 206.
  • Case study in the former Yugoslavia: The international mechanisms, their efficiency and failures, in: Monitoring Human Rights in Europe, Arie Bloed i inni/red/, Kluwer Academic Publishers 1993. s.285 – 318.
  • Międzynarodowy Trybunał do spraw zbrodni wojennych dla byłej Jugosławii, Państwo i Prawo nr. 8 (1993), s.60 – 63..
  • International Response to the Human Rights Violations in the Territory of the Former Yugoslavia, in: 19 Polish Yearbook of the International Law 1991-1992.
    • Międzynarodowa reakcja na naruszenie praw człowieka w byłej Jugosławii. Analiza krytyczna, w: Raporty Tadeusza Mazowieckiego z byłej Jugosławii., Renata Hliwa i Roman Wieruszewski /red/ Poznań – Warszawa 1993.
    • Some comments concerning the concept of economic and social rights, in: Social Rights as Human Rights. A European Challenge, K. Drzewicki, C. Krause i Rosas /red/, Abo Akademii University, Abo 1994. s.67 – 72.
    • The Task of the United Nations Special Rapporteur on Human Rights in Former Yugoslavia – The Particular Problems Encountered in the Fulfilment of this Task, Vienna 1995.
    • Społeczność międzynarodowa wobec masowych naruszeń praw człowieka w byłej Jugosławii, w: Sprawy Międzynarodowe, z. 3/1998, s. 89 – 112.
    • Ochrona praw człowieka sprawowana przez Komitet Praw Człowieka (wspólnie z Alfredem de Zayas), w: Ochrona praw człowieka w świecie, Leszek Wiśniewski /red/, Bydgoszcz-Poznań 2000.
    • Zasada równości i niedyskryminacji w świetle orzecznictwa Komitetu Praw Człowieka (wybrane aspekty), Państwo i Prawo, nr 4,(2000), s.40 – 46..
    • Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej w systemie międzynarodowych instrumentów ochrony prawa, w: Konstytucja dla rozszerzającej się Europy, w: Ewa Popławska /red/, Warszawa 2000, s. 45 – 64
    • Rozpatrywanie sprawozdań państw przez Komitet Praw Człowieka, w: Realizacja przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, Warszawa 2000 2, s. 5 – 11.
    • Ewolucja ONZ-towskiego systemu ochrony praw człowieka (wspólnie ze Zdzisławem Kędzią), w: Studia Prawnicze, nr 3-4/2001, s. 157 –174.
    • The European Union Charter of Fundamental Rights-History, Content and Relationship to Polish Law, w ; 25 Polish Yearbook of International Law, 2001.
    • Konwencja genewska jako uniwersalny instrument ochrony uchodźców, w: Ochrona uchodźców. Dziesiąta rocznica przystąpienia Polski do Konwencji Genewskiej, Warszawa 2002. 57 – 68.
    • Od praw obywatelskich do praw człowieka – dylematy ewolucji polskiego systemu ochrony praw człowieka, w: Studia Prawnicze, nr 2/2002.
    • Obywatelstwo Unii Europejskiej a ochrona praw człowieka, w: Prawo europejskie i międzynarodowe, nr 1 /2002.
    • Komitet Praw Człowieka – potrzeba reform, w: Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka, standard prawa i jego realizacja a przyszłe wyzwania, Poznań 2002.
    • Ocena ustawodawstwa o uchodźcach w świetle praktyki funkcjonowania Rady do Spraw Uchodźców, w: Przegląd Legislacyjny, nr 4/2002, s.24 – 43.
    • United Nations treaty bodies and special procedures and the strengthening of democracy, [referat opublikowany na stronie interentowej UNHCHR.ch], Geneva 2002. ss. 18.
    • Komitet Praw Człowieka a zastrzeżenia państw do Paktu Praw Osobistych i Politycznych oraz do Protokołu Fakultatywnego, w: J.Halężak, R. Kuźniar /red/ Księga jubileuszowa prof. Janusza Symonidesa, Warszawa 2003.

Wierzbicki, Bogdan, Sytuacja prawna uchodźcy w systemie międzynarodowej ochrony praw człowieka, Białystok, 1993

Wojtyczek, Krzysztof, Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w Konstytucji RP, Kraków, 1999

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz

Odpowiedzialna wolność

Problem odpowiedzialnej wolności podjął Jan Paweł II w encyklice Veńtatis splendor. Papież, mówiąc o ścisłym powiązaniu wolności i moralnego dobra, krytycznie ocenił przeciwstawianie „opcji funda­mentalnej” i wolności konkretnych wyborów20. Niektórzy współ­cześni moraliści sądzą, że człowiek jest całkowicie odpowiedzialny jedynie za generalne ukierunkowanie swego życia i podstawowe wybory21. Wybory konkretne mogą natomiast posiadać charakter peryferyjny dla całości ludzkiego życia, dlatego — zwłaszcza w wy­niku różnorodnych uwarunkowań — nie obciążają winą moralną człowieka. Tak więc, jeżeli konkretne czyny kolidują np. z dekalo­giem, to jednak nie niszczą więzi człowieka z Bogiem. Papież zakwe­stionował powyższe rozróżnienie semantyczne, ponieważ dramatyczna opozycja pomiędzy życiem człowieka a ważnym obiektywnie dobrem moralnym prowadzi do moralnego zniewolenia i deprawacji. Wszelka relatywizacja norm etycznych finalizuje się zwykle w moralnym rozchwianiu człowieka, co z kolei grozi utratą wewnętrznej wolności. Zresztą należy mieć na uwadze, że podstawowa opcja życiowa konkre­tyzuje się poprzez kolejne wybory człowieka. One ją utrwalają wzglę­dnie podważają i niszczą. Istnieje więc obustronny wpływ: konkret­nych wyborów i fundamentalnej opcji. Trwała ich opozycja nie jest możliwa, gdyż osobowość człowieka jest integralną jednością.

Z ideą wolności wiąże się fenomen sumienia. Dla Tomasza z Ak­winu sumienie jest aktem rozumu, który rozpoznaje prawo naturalne i w jego świetle ocenia konkretne działania człowieka22. Sumienie jest sądem praktycznym, gdyż generalne normy prawa naturalnego odnosi do jednostkowych sytuacji i czynów ludzkiej osoby. Sądy sumienia nie ograniczają się do teoretycznej oceny moralnej, lecz implikują nakaz działania. Sumienie nieustannie towarzyszy człowie­kowi w jego życiu: wyborach, decyzjach, wątpliwościach, refleksjach, działaniu. Ono jest potwierdzeniem wolności ludzkiej osoby, zarazem zaś wewnętrznym głosem odpowiedzialności. Sumienie jest syntezą aktywności umysłu i woli człowieka, ekspresją jego samoświadomości, poznania prawdy i samostanowienia o sobie. Sumienie potwierdza organiczną więź pomiędzy wolnością a etosem. Uznał to znany liberał przyznający się do katolicyzmu, lord Acton, który stwierdził: „Wol­ność jest bardziej sprawą moralności niż polityki. […] Wolność jest warunkiem obowiązku, strażnikiem sumienia. Wzrasta w miarę roz­woju sumienia […] Wolność to rządy sumienia”23. Sumienie ma charakter indywidualno-osobisty, dlatego potrzebuje autorytetów. One nie powinny niszczyć sumienia, ale kierować nim. Takim autorytetem dla wielu ludzi jest religia, która aprobuje zarówno wolność, jak i potrzebę autorytetu24.

Acton słusznie postuluje potrzebę unifikacji wolności z głosem sumienia, ale nie jest to — niestety — stanowisko typowe dla libera­lizmu. Do czołowych przedstawicieli współczesnego neoliberalizmu należy I. Berlin, który w sposób frontalny przeciwstawiał dwie kon­cepcje wolności: negatywną i pozytywną. Opowiedział się za pierwszą z nich, dezawuując drugą25. Wolność rozumiał on jako brak zewnę­trznej ingerencji w działania człowieka. Im mniej ingerencji społecz­nej, tym większa wolność jednostki. Opozycją wolności jest przymus zewnętrzny i wewnętrzny. Pojęcie przymusu rozumiał szeroko, okre­ślając mianem przymusu moralnego np. akceptację uniwersalnej etyki normatywnej i dogmatów religijnych. Autentyczna wolność wymaga życzliwego uznania pluralizmu idei, wartości, norm, struktur polity­cznych itd. Gdyby niektórym z nich przyznać prymat, to wolność jednostki byłaby zagrożona. Indywidualny człowiek traciłby swą podmiotowość. Z tych względów Berlin krytycznie ocenił tzw. wol­ność pozytywną, preferowaną przez myśl chrześcijańską. Twierdził, że tak rozumiana wolność rozgranicza w naturze ludzkiej „ja” wyższe (duchowe) i „ja” niższe (cielesne), deprecjonując to ostatnie na rzecz pierwszego. W dalszej zaś konsekwencji ludzie inspirowani ideą wyższej wolności usiłują narzucić swe poglądy innym, niejednokrotnie nawet poprzez społeczny przymus26. Wolność pozytywna, konkludo­wał Berlin, sprzyja ideologiom totalitarnym.

Forsowanie przez Berlina idei wolności negatywnej, równocześnie zaś deprecjonowanie wolności pozytywnej, jest faktycznie równo­znaczne z zakwestionowaniem etosu wolności człowieka. Jest to stanowisko kontrowersyjne dla tych, którzy akceptują personalizm27. Idea   wolności   negatywnej   w interpretacji   angielskiego   profesora implikuje relatywizm epistemologiczny i aksjologiczny, ponieważ obiektywna trwała prawda i normatywna etyka uznane zostały za utopijne fikcje zagrażające wolności człowieka. Berlin był rzecznikiem naturalizmu i racjonalizmu, przyznając człowiekowi prawo kreowania norm etycznych przez społeczny konsensus. Teoria pozytywizmu prawnego zakłada, że dobre jest to wszystko, co jest zgodne z obowią­zującym prawem. Indywidualne sumienie i pragmatyka życia społecz­nego tego nie potwierdzają, ponieważ prawodawstwo państw totalitar­nych sankcjonuje często czyny zbrodnicze. Idea wolności negatywno-zewnętrznej jest niewątpliwie słuszna, ale ona nie gwarantuje automa­tycznie wolności wewnętrzno-moralnej, czyli etycznej prawości. Jeżeli człowiek jest jej całkowicie pozbawiony, to nie będzie respektował wolności i praw innych ludzi. Tak więc bez pozytywnej wolności ludzi moralnie prawych i odpowiedzialnych nie da się zagwarantować wolności negatywnej w życiu społecznym. Wolność to coś więcej aniżeli brak zewnętrznego przymusu, którego zresztą nie należy utożsamiać z normami etycznymi czy wymogami życia społecznego. Nie należy także mylić wolności z aprobatą aksjologicznego relaty­wizmu czy wręcz moralnego anarchizmu. Wolność przeżywana perso­nalnie i odpowiedzialnie wymaga respektowania nakazów sumienia i etyki normatywnej.

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz

Osoby dodatkowo chronione prawem

Osoby dodatkowo chronione prawem to kobiety, dzieci, uchodźcy. Interesy kobiet chroni Konwencja o prawach politycznych kobiet z 1953 roku i tworzone z myślą o nich konwencje zaliczane do międzynarodowego prawa prywatnego i prawa pracy. Dzieciom Pakty praw człowieka zapewniają tylko prawo do stosownych wiekowi środków ochrony ze strony rodziny, społeczeństwa i państwa oraz prawo do posiadania nazwiska i obywatelstwa. Dopiero Konwencja praw dziecka przyjęta przez Narody Zjednoczone 20 XI 1989 roku zdefiniowała uprawnienia ludzi, którzy nie przekroczyli 18 roku życia. Polska ratyfikowała konwencję 30 IX 1991 roku z zastrzeżeniami i deklaracjami interpretacyjnymi w kilku kwestiach: praw dziecka do wyrażania poglądów, wolności wypowiedzi, otrzymywania i rozpowszechniania informacji, prawa do wolności myśli, sumienia i religii, wolności zrzeszania się i pokojowych zgromadzeń oraz w sprawie zakazu arbitralnej ingerencji w życie prywatne dziecka, jego korespondencję, zamachów na jego honor i reputację. Zaspokajaniu egzystencjalnych potrzeb dzieci, zwłaszcza w krajach słabo rozwiniętych, służy działający od 1946 roku Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom ( UNICEF ). Trzecią odrębnie chronioną grupą są uchodźcy. Są to ludzie, którzy przebywają poza granicami państwa, w którym stale zamieszkiwali, ponieważ obawiają się prześladowania z powodu ich rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub poglądów i nie korzystają z ochrony jakiegokolwiek państwa. Ich prawa chroni konwencja o statusie uchodźców z 28 VII 1951 roku i protokół do niej z 1967 roku. Najważniejszą stworzoną przez konwencję normą jest niewydalenie uchodźcy do kraju, w którym może być narażony na prześladowania ( zasada non – refoulement ) oraz zakaz karania w związku z nielegalnym wjazdem. Wyjątkiem od zasady niewydalania jest uznanie uchodźcy za zagrażającego bezpieczeństwu kraju pobytu lub ciążący na nim wyrok skazujący za przestępstwo pospolite. Uchodźcy korzystają w kraju pobytu z praw podstawowych. Główną instytucją służącą realizacji elementarnych praw uchodźców jest Wysoki Komisarz NZ do Spraw Uchodźców ( UNHCR ). W systemach regionalnych najbardziej zaawansowane w ochronie praw człowieka są jest Europa. Działają tutaj dwie organizacje, w których przygotowywane są porozumienia i tworzone specjalne instytucje. Są to Rada Europy i OBWE. Rada Europy uznała ochronę praw człowieka za jeden ze swych statutowych celów. Dlatego też w półtora roku po jej powstaniu, 4 XI 1950 roku państwa członkowskie przyjęły w Rzymie podstawowy akt prawny w tej dziedzinie Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Jest to regionalny traktat ogólny, koncentrujący na prawach obywatelskich. Konwencję zmienia lub uzupełnia 11 późniejszych protokołów. Polska ratyfikowała ją 19 I 1993 roku. Konwencja nawiązuje do Powszechnej deklaracji, ale różni się od wyższym poziomem szczegółowości. Tak na przykład gwarantując prawo do życia, uwzględnia wypadki, w których pozbawienie życia nie może być uznane za sprzeczne z Konwencją. Zakaz niewoli i poddaństwa uzupełnia wyjaśnienie pojęcia pracy obowiązkowej i przymusowej. Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego zauważa podstawy do pozbawienia wolności i procedury stosowane wobec osób zatrzymanych. Szeroko ujęte są prawa osób oskarżonych. Prawo do poszanowania życia prywatnego oraz wolności myśli, sumienia, sumienia, religii, wypowiedzi i zgromadzeń wskazują wyjątki pozwalające na ich naruszenie. Niektóre nie uwzględnione w samej Konwencji prawa ( na przykład do własności, nauki, uczestniczenia w wyborach, poruszania się i zamieszkiwania w wybranym miejscu kraju ) są zagwarantowane przez protokoły dodatkowe. One też zawierają pewne prawa nie istniejące w Deklaracji, a związane z cudzoziemcami, na przykład zakazujące zbiorowego ich wydalania. Po 1989 roku, gdy Rada Europy zaczęła się przekształcać z organizacji subregionalnej w regionalną, przestrzeganie Konwencji stało się ważnym kryterium oceny demokratyczności państw, które chciały do niej przystąpić.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano , | Dodaj komentarz

Etyka wolności

Atrybut wolności woli, jako konstytutywny element osobowej natury człowieka, ma wymiar aksjologiczno-moralny1. Podejmowane przez człowieka wybory w przeważającej mierze nie są aksjologicznie neutralne, ponieważ są opowiedzeniem się za dobrem lub złem. Człowiek, wbrew twierdzeniu Nietzschego, nie znajduje się „poza dobrem i złem”. Dotyczy to zwłaszcza jego fundamentalnych opcji światopoglądowych, ideowych, moralnych i społecznych. Człowiek jest odpowiedzialny za swe postępowanie, dlatego wolność ontologiczna dla każdego człowieka jest szansą, wyzwaniem i zobowiązaniem. Wolna wola jest swoistym rezerwuarem energii psychiczno-duchowej, której wykorzystanie zależy od wewnętrznej dojrzałości człowieka. [Wolna wola jest ontycznym datum ludzkiej natury. Sposób jej aktuali­zacji zależy od człowieka, tj. od jego aksjologicznego ukierunkowania. Już św. Augustyn zauważył, że autodeterminacja może prowadzić do wewnętrznej wolności, lecz nie zawsze tak się dzieje. Tylko „dobra wola” jest autentycznie wolna2. Tak więc należy mówić o etyce ludzkiej wolności.

W myśli chrześcijańskiej odróżnia się dwa podstawowe typy wolności: , ontologiczną i psychologiczno-moralną. Wolność woli (liberum arbitrium) jest człowiekowi „dana”, wolność wewnętrzna (libertas) jest mu „zadana”. Pierwsza z nich sprowadza się do autode-terminacji, tj. braku przymusu i realnej możliwości dokonania wyboru. Druga jest efektem moralnych wysiłków człowieka, tj. przezwycię­żania presji moralnego zła i zdolności do realizacji dobra. Wolność wewnętrzna to moralno-osobowa wolność człowieka3. Idea wolności wewnętrznej była obecna już w refleksji filozoficznej stoików, w my­śli zaś chrześcijańskiej stała się trwałym elementem.

Stoicka koncepcja wolności łączy panteizującą ontologię z wrażli­wością etyczną. Marek Aureliusz i Epiktet, czołowi przedstawiciele stoickiej myśli filozoficznej, odróżniali wolność zewnętrzną i wolność wewnętrzną. Dlatego twierdzili, że niewolnik może być wewnętrznie bardziej wolny od swego właściciela. Wolna wola nie jest zdolna do przełamania faktu przemijalności człowieka, ale uzdalnia go do samoopanowania i kierowania własnym życiem. Wolności nie należy jednak utożsamiać z dowolnością i samowolą. Wolność wewnętrzna to wolność moralna od wad4. Człowiek auten­tycznie wolny nie jest niewolnikiem wartości materialnych czy zmy­słowości, nie lęka się nikogo ani niczego, z godnością i pokojem przyjmuje swój los i perspektywę śmierci. Stoicka koncepcja wolności jest niewątpliwie szlachetna, ale pozbawiona racjonalnych przesłanek ontologicznych. Naturalistyczno-panteistyczny kontekst doktrynalny pozwala np. na aprobatę samobójstwa,a pośrednio nie zachęca bynaj­mniej do ascezy niezbędnej dla nabycia wolności wewnętrznej.

w świecie współczesnym Soboru Watykańskiego Drugiego. Stwierdza ona: „Taką zaś wolność zdobywa człowiek, gdy uwalniając się od wszelkiej niewoli namiętności, dąży do swego celu drogą wolnego wyboru dobra oraz zapewnia sobie skutecznie i pilnie odpowiednie pomoce”. Wspomniany dokument soborowy wyraźnie rozgranicza wolność ontologiczną i wolność moralną człowieka. Powyższa dystynkcja jest powszechnie akceptowana w myśli chrześci­jańskiej, nawiązał do niej również Jan Paweł II. W swej pracy Osoba i czyn, pisanej w okresie profesury w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, wolność ontologiczną charakteryzował jako samoopanowa-nie i samostanowienie człowieka16. Problematykę wolności moralnej szeroko omawia w encyklice Veritatis splendor, gdzie także nawiązał do słów Chrystusa „Poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli”. Papież wyakcentował aksjologiczny wymiar wolności, zwłaszcza zaś jej związek z obiektywną prawdą17. Wolność, oparta na prawdzie i dobru moralnym, jest wolnością wewnętrzną człowieka.

Powszechne niemal przekonanie o potrzebie wypracowania wolno­ści wewnętrznej przez każdego człowieka jest pośrednim, ale jedno­znacznym potwierdzeniem ścisłych więzi pomiędzy kategorią wolności a etyką. Aktywność człowieka, dysponującego wolną wolą, ma wy­miar etyczny. Przemawia za tym szereg racji. Pierwszą i podstawową jest fakt, że człowiek jest ontologicznie uzdolniony do samokierowania własną osobą i swymi świadomymi działaniami. Autodeterminizm nie jest aksjologicznie neutralny. Człowiek jest częściowo zdetermino­wany przez wiele zewnętrznych i wewnętrznych czynników: strukturę somatyczno-biologiczną i psychiczną, tradycję rodzinną i narodową, środowisko społeczne, szkołę, więzi towarzyskie itd. Mimo to jest zdolny do kształtowania własnej osobowości (mikrokosmosu własnego ,ja”), ukierunkowania życia na określone wartości, wyboru interesują­cych go celów, korzystania z odpowiednich środków, nawiązywania relacji społecznych18. Wolność człowieka jest rzeczywista, choć ograniczona. Autodeterminizm nie jest ani determinizmem, ani indeterminizmem. Wolna wola pozwala człowiekowi na samo-posiadanie, samo-opanowanie i samo-kierowanie. Jeżeli faktycznie wymienione możliwości są zaktualizowane, to człowiek nabywa wewnętrzną dojrzałość moralną. Autodeterminizm ontologiczny łączy się wówczas z autonomią wewnętrzną, dzięki której człowiek wyzwala się z fascy­nacji fałszu i zła. Wolność wewnętrzna to moralna prawość, władanie sobą. Korzystanie z wolności ontologicznej nie jest zatem obojętne aksjologicznie. Autodeterminizm to najczęściej wybór dobra lub zła19. Dobro moralne, podobnie jak zło, jest konsekwencją auto-determinacji, czyli wolności człowieka. Dlatego wolność jest związana nierozerwalnie z odpowiedzialnością. Błędem ideologicznego libera­lizmu jest eksponowanie i maksymalizowanie wolności indywidualnej połączone z marginalizacją idei odpowiedzialności. Prowadzi to do fałszowania pojęcia wolności, gdyż prawdziwy jej sens i rola wyjaś­niają się jedynie w kontekście osobowego bytu człowieka. Skoro jest on istotą świadomą i wolną, to tym samym jest odpowiedzialny za swe działania.

Opublikowano prace licencjackie | Otagowano | Dodaj komentarz

Afirmacja idei wolności społecznej

Afirmacja idei wolności społecznej jest zawarta implicite w krytyce niewolnictwa, jaka jest wyraźna w tekstach biblijnych i nauce wczes­nego Kościoła. Św. Paweł zbiegłego niewolnika odesłał jego właści­cielowi, ale tego ostatniego prosił o życzliwe i braterskie traktowanie. Kościół nie postulował zniesienia niewolnictwa drogą społecznej rewolucji, lecz poprzez moralną perswazję zachęcał do dobrowolnego i pokojowego likwidowania tego barbarzyńskiego zniewolenia ludzi. Apel o poszanowanie wolności społecznej człowieka jest częstym motywem nauczania Ojców Kościoła i pisarzy wczesnego chrześcijań­stwa. Św. Augustyn stwierdzał, że każdy człowiek jest ze swej natury wolny. Uzasadniając swe stanowisko, powołał się na przykład patriarchów, którzy panowali nad stadami, ale nie nad ludźmi10. Kościół średniowieczny bronił prawa do wolności między  innymi   poprzez  apel  o respektowanie  azylu  w świątyni.

Przywilej azylu był znany już w IV wieku, uszanował go między innymi Alaryk zdobywając Rzym w roku 410.

Średniowiecze było okresem dominacji modelu feudalnego, co nie sprzyjało głoszeniu idei wolności jako zasady życia społecznego. Akcentowana wówczas była idea posłuszeństwa władzy kościelnej i państwowej, gdyż wymaga tego dobro wspólne państwa i Kościoła. Nauczanie chrześcijańskie zawsze akcentowało, że posłuszeństwo nie może być absolutne, ustaje bowiem wówczas, kiedy prawo cywilne jest sprzeczne z prawem naturalnym lub prawem Bożym. W okresie średniowiecza znane były wypadki stosowania kar kościelnych wobec tych władców, którzy nadużywali swej władzy wobec poddanych. Kościół zwalniał wówczas tych ostatnich z obowiązku posłuszeń­stwa11.

Już w średniowieczu pojawiły się pierwsze dokumenty, w których ówcześni władcy przyznają określone uprawnienia umożliwiające i zabezpieczające korzystanie z wolności. Chociaż dotyczyło to zwykle elit polityczno-społecznych, tym niemniej świadomość prawa do wolności powoli się upowszechniała12. W r. 858 Karol Łysy zobo­wiązał się, że będzie szanował prawa swoich poddanych. Podobna sytuacja zaistniała w Anglii, gdzie w r. 1215 król Jan bez Ziemi podpisał tzw. Magna Charta, w której potwierdził prawo do wolności — możliwe do zawieszenia jedynie poprzez legalny wyrok sądowy. Władysław Jagiełło, król polski, w dekrecie Neminem captivabimus nisi iure victum zapewnił konie­czność sądowego nakazu dla uwięzienia domniemanego przestępcy. Dopiero dwa wieki później angielski parlament wydał dekret Habeas corpus, w którym zabronił uwięzienia człowieka bez udowodnienia jego winy. Wszystkie tego rodzaju akty prawne implikowały prawo człowieka do wolności w życiu społeczno-państwowym.

Idea wolności indywidualnej i społecznej zyskała nowy wymiar po odkryciu Ameryki, w wyniku którego dotychczasowi mieszkańcy tego kontynentu — Indianie — zostali zmuszeni do niewolniczej pracy. Ich yzysk i zniewolenie potępili obrońcy Indian, byli to przede wszy­stkim: Franciszek de Vitoria, autor traktatu De Indis, oraz biskup Bartolomeusz de las Casas.

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz